Boşanma Sebepleri Nelerdir? (TMK 161 – 166)

Boşanma davası açmayı düşünen eşler için en kritik konu, hangi davranışların hukuken boşanma sebebi sayıldığını bilmektir. Türk Medeni Kanunu’nda 161 ila 166. maddeler arasında düzenlenen boşanma sebepleri, dava türüne göre farklı sonuçlar doğurur ve yanlış sebebe dayanılarak açılan davalar hak kaybına yol açabilir. Bu rehberde, özel ve genel boşanma sebeplerini, mutlak–nispi ayrımını ve uygulamada en sık karşılaşılan örnekleri boşanma hukuku perspektifiyle ele alıyoruz.

Boşanma sebepleri, daha çok çekişmeli boşama davalarına konu olan özel boşanma sebepleri ve bir çeşit anlaşmalı boşanma nedeni olan genel boşanma sebepleri olarak iki farklı şekilde incelenmektedir. 

Türk Medeni Kanunumuzda yer alan boşanma sebepleri; terk, şiddet, sadakatsizlik veya haysiyetsiz hayat sürme şeklinde olabileceği gibi evlilik birlikteliğinin temelinden sarsılması da bir çeşit boşanma nedeni olarak kabul edilmiştir. 

Anlaşmalı veya çekişmeli boşanma davası fark etmeksizin boşanma konusunda kararlı olan eşlerin öncelikle bilgi sahibi olmaları gereken konular başında gelir.

Boşanma sebeplerinin doğru şekilde belirlenmesi, davanın nasıl açılacağı ve hangi adımların izleneceği konusunda doğrudan etkilidir. Bu nedenle boşanma sürecine başlamadan önce boşanma davası nasıl açılır, hangi mahkemeye başvurulur ve dava süreci nasıl ilerler sorularının da net şekilde bilinmesi gerekir.

Özel Boşanma Sebepleri

Özel boşanma sebepleri daha çok çekişmeli boşanma davalarının konusunu oluşturur Türk Medeni Kanunumuzun 161 – 165 maddeleri arasında teker teker bu sebepler sıralanmıştır.

Özel boşanma sebeplerine dayalı davalar çoğunlukla çekişmeli boşanma davası olarak açılmaktadır. Bu tür davalarda delil, kusur tespiti ve ispat yükü büyük önem taşır. Çekişmeli boşanma sürecinin nasıl ilerlediği, dava açma şartları ve dikkat edilmesi gereken hukuki detaylar hakkında ayrıntılı bilgi için çekişmeli boşanma davası nasıl açılır başlıklı içeriğimizi inceleyebilirsiniz.

Zina (TMK 161)

Zina, eşlerden herhangi birisinin evlilik birlikteliği devam ederken başka birisi ile cinsel birliktelik yaşamasıdır. Zinanın herhangi bir kuşkuya yer vermeksizin kanıtlanması kusurlu olan eşin tespiti açısından da önemlidir boşanmanın zina nedenine dayandırılabilmesi için zina fiilin öğrenen eşin diğer eşi affetmemiş olması gerekir. Ayrıca zina nedeniyle açılacak olan boşanma davaları zinanın öğrenilmesinden itibaren 6 ay, her durumda ise 5 yıl içerisinde açılması gerekir. 

Hayata Kast, Pek Kötü Veya Onur Kırıcı Davranışlar (TMK 162)

Boşanma avukatı sıfatıyla taraf olduğumuz çekişmeli boşanmaların büyük bir çoğunluğunu hayata kast, kötü veya onur kırıcı davranışlar olduğunu söyleyebiliriz. Bu sebeplerin neler olduğunu tek tek sıralamamız mümkün değil ise de; Vereceğimiz örnekler ile konu daha anlaşılabilir olacaktır. Uygulamada sık karşılaştığımız ve mahkemelerce Türk Medeni Kanununun 162. Maddesi kapsamında değerlendirilen filleri aşağıdaki gibi örneklendirebiliriz 

• Eşi öldürmeye teşebbüs etmek
• Zehirlemeye çalışmak
• Silah doğrultmak
• Boğmaya çalışmak
• Darp etmek
• Ağır hakaretlerde bulunmak
• Psikolojik veya ekonomik şiddet uygulamak
• Eşin onurunu zedeleyecek şekilde rencide etmek 
• Tehdit etmek
• Küçük düşürmek

Suç İşleme veya Haysiyetsiz Hayat Sürme (TMK 163)

Boşanma sebepleri arazında sayılan bir aşka durum ise suç işleme veya haysiyetsiz hayat sürmedir. Genellikle kasten işlenilebilir suçlar ile zaman zaman yüz kızartıcı suç olarak da bilinen ve küçük düşürücü suçlar boşanma sebebi yapılabilir. 

Bununla beraber Türk Medeni Kanununun 163. Maddesi ile haysiyetsiz hayat sürme de boşanma sebebi yapılabilmektedir. Haysiyetsiz hayat sürme daha çok toplum ahlakına aykırı olmalı ve süreklilik arz etmelidir. Alkol veya madde bağımlılığı veya kumar alışkanlıkları bu konuda rastlanan en sık örnekler arasında yer alır. 

Terk (TMK 164)

Türk Medeni Kanunumuzun 164. Maddesi ile eşlerden herhangi birisinin evlilik birlikteliğinden doğan yükümlülüklerine yerine getirmemek maksadı ile ortak konutu terk etmesi boşanma sebepleri arasında sayılmıştır. 

Terkin çekişmeli boşanma sebepleri arasında gösterilebilmesi için terk eden eşin terke haklı bir sebebinin bulunmaması gerekir. Diğer bir önemli husus ise söz konusu bu terkin en az 6 ay süre ile gerçekleşmiş olması ve terk eden eşe ortak konuta dönmesi için yapılan ihtarın sonuçsuz kalması gerekir. 

Akıl Hastalığı (TMK 165) evlilik birlikteliğinin çekilemez hale gelmesi koşulu ile akıl hastalığı da boşanma sebepleri arasında sayılmıştır. Ancak akıl hastalığının boşanma nedeni yapılabilmesi için eşte bulunan bu hastalığın tedavisinin mümkün olmaması gerekir. Bu durumun sağlık kurulu raporu ile belgelendirilmesi gerekir. 

Genel Boşanma Sebepleri

Yazımızın başında da belirttiğimiz gibi genel boşanma sebepleri daha çok anlaşmalı boşanma davalarına konu olan sebeplerdir. Özel boşanma sebeplerinin aksine Türk Medeni Kanununda tek tek sıralanmış nedenler değildir. 

Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması (TMK 166)

Kanun koyucu genel boşanma sebeplerini tek tek sıralamak yerine evlilik birlikteliğini temelinden sarsacak farklı birçok davranışı anlaşmalı boşanma nedeni olarak kabul etmiştir. 

Evlilik birlikteliğinin temelinden sarsacak fiil ve davranışları tek tek sıralamak mümkün değilse de Bursa boşanma avukatı sıfatı ile müdahil olduğumuz boşanma davalarında sık karşılaştığımız nedenleri aşağıdaki gibi özetleyebiliriz. 

• Sürekli tartışma ve şiddetli geçimsizlik
• Eşlerin birbirine karşı ilgisiz ve sevgisiz davranmaları
• Güven sarsıcı davranışlar
• Eşlerin aile birliğine karşı sorumluluklarını ihlal etmeleri
• Fikir uyuşmazlıkları
• Aşırı kıskanç ve baskıcı tutumlar
• İletişim bozuklukları
• Duygusal kopukluk
• Ayrı yaşama

Mutlak ve Nispi Boşanma Sebepleri

Türk Medeni Kanunumuzda mutlak ve nispi boşanma sebepleri şeklinde bir ayrım yoktur. Ancak özellikle kanıtlanabilirlik ve eşlerin kusur durumunun tespit edilmesi açısından mutlak ve nispi boşanma nedenlerinin boşanma dava sürecinde önemli olduğunu düşünüyoruz.

Mutlak Boşanma Sebepleri

Mutlak boşanma sebepleri Türk Medeni Kanunumuzda yer alan boşanma nedenlerinin kanıtlanmasının yeterli olduğu sebeplerdir. Bu boşanma nedenlerinin bir veya bir kaçının mevcut olayda bulunması halinde hakim tarafından evlilik birlikteliğinin ayrıca çekilemez hale gelip gelmediği konusunda detaylı bir araştırma yapılamaz. Bu sebeplerin varlığı aynı zamanda evlilik birlikteliğinin çekilemez hale geldiğinin bir göstergesi şeklindedir. Mutlak boşanma nedenleri arasında genellikle aşağıdaki durumlar yer almaktadır. 

• Zina
• Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranışlar
• Fiili ayrılık
• Akıl hastalığı

Nispi Boşanma Sebepleri

Nispi boşanma sebepleri ise mutlak sebeplerin aksine evlilik birlikteliğinin çekilemez hale geldiğinin re’sen araştırılması gereken nedenlerdir. Her ne kadar mutlak sebeplerde eşlerin kusur durumunun belirlenmesi nispi nedenlere nazaran kolay olsa da nispi nedenlerde bunun tam olarak ortaya konulması gerekir. 

• Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme
• Evlilik birlikteliğinin temelinden sarsılması

Nispi ve Mutlak Boşanma Sebepleri Farkları

Kriterler	Mutlak Boşanma Sebepleri	Nispi Boşanma Sebepleri
Hukuki Dayanak	Kanunda açıkça sayılmıştır	Kanunda genel çerçevede düzenlenmiştir
İspat Durumu	Fiilin ispatlanması yeterlidir	Olayların ispatı tek başına yeterli değildir
Çekilmezlik İncelemesi	İnceleme yapılmaz	Evlilik birliğinin çekilmezliği değerlendirilir
Hakimin Takdir Yetkisi	Sınırlıdır	Geniştir
Kusur Değerlendirmesi	İkinci plandadır	Esaslı rol oynar
Boşanma Kararı	Şartlar oluştuğunda zorunludur	Somut olaya göre değişebilir

 

En Kolay Boşanma Sebepleri

Eşlerin birbirinden boşanma konusunda bir karar almaları oldukça zordur. Farklı birçok hayal ve umutlarla gerçekleşen evliliklerin maalesef ki bazı durumlarda sonlandırılması her iki eş içinde zorunlu hale geldiği durumlar olabilmektedir.  Eşler kendilerini maddi ve daha çok manevi olarak yıpratacak bu sürecin en kısa yoldan son bulmasını isterler. Genel bir geçerliliği bulunmasa da boşanma davalarındaki mesleki tecrübelerimize dayanarak en kolay boşanma sebeplerini ile özelliklerini aşağıdaki gibi özetleyebiliriz.

Eşlerin boşanma ve boşanmanın tüm sonuçları üzerinde uzlaşmaları halinde anlaşmalı boşanma yoluna gidilebilir. Anlaşmalı boşanma davalarında süreç genellikle daha kısa sürer ve çoğu zaman tek celsede sonuçlanır. Anlaşmalı boşanma davasının şartları, gerekli belgeler ve mahkeme süreci hakkında detaylı bilgiye anlaşmalı boşanma davası nasıl açılır başlıklı yazımızdan ulaşabilirsiniz.

Anlaşmalı Boşanma

Evlilik birlikteliği en az 1 yıl sürmüş olma şartı ile eşlerin boşanma ve boşanmanın diğer sonuçları üzerinde anlaşmaya varmış olmaları boşanma dava süresini kısaltan en önemli etkendir. Bu durumda evlilik birlikteliği kesin olarak temelinden sarsılmış olarak kabul edilir. Anlaşmalı boşama davalarında kusur tespiti yapılmaması ve buna bağlı olarak delil sunulmaması süreci kısaltan en önemli etkendir. Anlaşmalı boşanma davalarında daha çok tarafların iradeleri göz önüne alınır. 

Fiili Ayrılık Nedeniyle Boşanma

Evlilik birlikteliğinde fiili ayrılık eşlerin daha önce açmış olduğu bir boşanma davasının herhangi bir şekilde reddedilmesi halinde ve bu ret kararının kesinleşmesinden itibaren 3 yıl boyunca ortak birliktelik tekrar kurulamaması halinde geçerli olur. 

Bu kapsamda fiili ayrılık nedeniyle açılacak olan ikinci boşanma davasında hakim herhangi bir kusur araştırması yoluna gitmez. Doğrudan evlilik birlikteliği çekilemez ve temelinden sarsılmış olarak kabul edilerek eşlerin boşanmalarına karar verilebilir. 

Tek Taraflı Boşanma Sebepleri

• Aldatma – zina
• Hayata kast edilmesi
• Eşe karşı şiddet
• Terk
• Akıl hastalıkları
• Sürekli bir şekilde hakaret / aşağılama
• Ekonomik şiddet
• Güven sarsıcı davranışlar
• Madde bağımlığı (alkol, kumar, içki gibi)

Kesin Boşanma Sebepleri

• Aldatma
• Pek kötü muamele
• Onur kırıcı davranışlar
• Terk
• Suç işleme
• Cinsel saldırı
• Fiziksel şiddet
• Eşe karşı ağır tehdit

Kadının Eşinden Boşanma Sebepleri

• Kadının şiddet görmesi (Eşe karşı kasten yaralama)
• Kadının aldatılması
• Psikolojik baskı görmesi
• Farklı cinsel talepler
• Cinsel ilişkiye zorlama
• Aşırı savurganlık
• Eve karşı ilgisiz davranışlar
• Eşin kendi ailesi ile görüştürülmemesi

Erkeklerin Boşanma Nedenleri

• Eşin sadakatsiz davranışları
• Çocuklara karşı aşırı ilgisizlik
• Evin terk edilmesi
• Eşe karşı küçümseyici davranışlar ve hakaret
• Ekonomik savurganlık
• Evlilik yükümlülüklerini yerine getirmeme

Tek Celsede Boşanma Sebepleri

• Anlaşmalı boşanma (çoğunlukla tek celsede boşanma gerçekleşir)
• Eşlerden herhangi birisinin zina yaptığının kesin olarak kanıtlanması
• Ağır fiziksel şiddet (eşe karşı kasten yaralama / hayata kast)
• Uzun süreli terk
• Eşin yüz kızartıcı suç işlemesi

Hangi Durumlar Boşanma Sebebidir? (Özet Tablo)

Aşağıdaki tabloda, Türk Medeni Kanunu’nda yer alan boşanma sebeplerini ve uygulamada en sık karşılaşılan örneklerini hızlıca karşılaştırabilirsiniz.

Boşanma Nedenleri	Kanun Maddesi	Örnek Davranışlar
Zina	TMK md 161	Eşin başka biriyle cinsel birliktelik yaşaması, sadakatsizliğin delillerle sabit olması, birlikte yaşama, otel kayıtları
Hayata Kast, Pek Kötü veya Onur Kırıcı Davranış	TMK md 162	Fiziksel şiddet, ölüm tehdidi, ağır hakaretler, aşağılayıcı davranışlar
Suç İşleme ve Haysiyetsiz Hayat Sürme	TMK md 163	Yüz kızartıcı suç işleme, sürekli alkol veya uyuşturucu kullanımı, ahlaka aykırı yaşam tarzı
Terk	TMK md 164	Ortak konutu terk etme, haklı sebep olmaksızın eve dönmeme, ihtara rağmen geri gelmeme
Akıl Hastalığı	TMK md 165	Resmî sağlık kurulu raporuyla tespit edilen akıl hastalığı, ortak hayatın çekilmez hâle gelmesi
Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması	TMK md 166/1	Sürekli tartışma, ilgisizlik, güven sarsıcı davranışlar, duygusal kopukluk
Anlaşmalı Boşanma	TMK md. 166/3	Tarafların boşanma konusunda anlaşması, protokol düzenlenmesi, hakim huzurunda irade beyanı
Fiilî Ayrılık	TMK md. 166/4	Red kararı sonrası 3 yıl ayrı yaşama, ortak hayatın yeniden kurulamaması

Somut olayınıza göre hangi boşanma sebebine dayanmanız gerektiği ve delillerin nasıl sunulacağı, davanın gidişatını doğrudan etkiler. Hak kaybı yaşamamak için sürecin bir boşanma avukatı tarafından değerlendirilmesi faydalı olacaktır.

SIK SORULAN SORULAR

Epilepsi Boşanma Sebebi Midir?

Hayır epilepsi hastalığı boşanma sebebi değildir. Türk Medeni Kanunumuzda sadece akıl hastalığı boşanma nedeni olarak kabul edilmiştir. Ancak her akıl hastalığının da boşanma nedeni olarak dava sebebi yapılması mümkün değildir. Öncelikle söz konusu akıl hastalığının tedavisi mümkün olmaması ve evlilik birlikteliğini çekilemez hale getirmiş olması gerekir. Bunların dışındaki herhangi bir hastalık boşanma nedeni yapılamaz. 

Eşler Ne Kadar Ayrı Kalırsa Boşanma Sebebi Olur?

Eşlerin ayrı kalmasına bağlı olarak boşanma genellikle terk nedeniyle boşanma davasının konusunu oluşturur. En az 6 ay süre ile eşlerden herhangi birisinin ortak konutu terk etmesi halinde ve yapılan tüm ihtarlara rağmen terk eden eş ortak konuta dönmez ise terk nedeni ile boşanma davası açılabilir. 

Boşanma Davası Açmadan Önce Evden Ayrılmak Suç Mudur?

Hayır boşanma davası açmadan önce eşin evden ayrılması şeklinde bir suç tanımlaması yoktur. Bu durumun boşanma davasında ağır kusur olarak görülebilmesi için eşin öncelikle sadece evlilik birlikteliğinden doğan yükümlülüğünü yerine getirmemek amacı ile ortak konutu terk etmesi gerekir. Eşi evi terke zorlayan nedenlerin varlığı halinde terk zorlayan eş ortak konutu terk etmiş olarak kabul edilir. 

Nafakasız Boşanma Sebepleri Nelerdir?

Nafakasız boşanma sebepleri şeklide özel durum ayrıca düzenlenmemiştir. Ancak herhangi bir boşanma davasında nafaka yükümlülüğünün doğması için nafaka talebinde bulunan eşin tamamen kusursuz olması veya diğer eşten daha az kusurlu olması gerekir. Nafaka talebinde bulunan eşin tamamen kusurlu olması halinde diğer şartların oluşmuş olmasına rağmen nafaka talebinin mahkemece reddedilmesi kuvvetle muhtemeldir.