Boşanma Davasında Maddi ve Manevi Tazminat

Boşanma davasında maddi ve manevi tazminat, evlilik birliğinin sona ermesi nedeniyle ekonomik kayba uğrayan ya da kişilik hakları zedelenen eşin, kusuru daha ağır olan eşten talep edebileceği bir haktır. Bu yazıda boşanma davasında maddi ve manevi tazminat nedir, hangi şartlarda talep edilir, kusur durumu nasıl değerlendirilir ve tazminat miktarı neye göre belirlenir sorularını güncel mevzuat ve Yargıtay uygulamaları ışığında detaylı şekilde ele alıyoruz.

Boşanma Davasında Maddi Tazminat

Boşanmada maddi tazminatın yasal dayanağını Türk Medeni Kanunumuzun 174/1 maddesi oluşturur. Ortak noktaları bulunsa da maddi tazminat yükümlülüğü ile manevi tazminat yükümlülüğünün doğması için kısmen farklı şartlar da benimsenmiştir. Boşanma davası sırasında veya sonrasında maddi tazminat talebinin mahkemece kabul görmesi için aşağıdaki şartların mevcut olayda birlikte bulunması gerekir. 

Boşanma Davasında Maddi Tazminat Şartları

• Evlilik birlikteliği sona ermiş olmalıdır.
• Maddi tazminat talebinde bulunan eş diğer eşten daha az kusurlu veya tamamen kusursuz olmalıdır.
• Tazminata konu olacak ekonomik kayıp ile boşanma arasında illiyet bağı bulunmalıdır.

Boşanma Davasında Manevi Tazminat

Boşanma davasında manevi tazminat ise boşanmaya bağlı olarak kişilik hakları zedelenen veya psikolojik olarak yıpranmış olan eşin yaşamış olduğu üzüntünün kısmen de olsa telafisi için ödenen bir tazminat türüdür. Bu nedenle uygulamada sıklıkla “evlilikte yıpranma payı” olarak da tabir edilmektedir. 

Boşanma Davasında Manevi Tazminat Şartları

• Manevi tazminat talebinde bulunulmuş olmalıdır. 
• Manevi tazminat talebinde bulunacak eş tamamen kusursuz veya diğer eşten daha az kusurlu olmalıdır. 
• Boşanma nedeniyle kişilik hakları zedelenmiş, toplum içinde küçük düşmüş veya psikolojik olarak yıpranmış olunmalıdır. 

Boşanma Davasında Maddi ve Manevi Tazminat ve Kusur Durumu

Yukarıda yapmış olduğumuz temel bilgilendirmelerden de anlaşılacağı üzere boşanma davasında maddi ve manevi tazminat talebi söz konusu olduğunda en önemli husus kusur durumunun tespitinde görülmektedir. Bu nedenle Bursa boşanma avukatı olarak kusur durumunun tespit edilmesinde dikkate alının unsurlar hakkında daha detaylı bilgiler verilmesini uygun görüyoruz.

Yerel mahkemeler ile boşanmada maddi ve manevi tazminat konusunda verilmiş Yargıtay kararları doğrultusunda kusur durumunun tespitinde aşağıdaki kriter ve unsurların dikkate alındığını söyleyebiliriz. 

Sadakat Yükümlülüğüne Aykırı Davranışlar

• Zina
• Aldatma
• Eş haricinde başka birisi ile evli gibi yaşama
• Başka birisi ile duygusal ilişki

Evlilik Birlikteliğinin Sarsılmasına Neden Olacak Davranışlar

• Evlilik birlikteliğini çekilemez hale getiren her türlü davranış ve fiiller
• Şiddetli geçimsizlik
• Ortam yaşamın sürdürülmesini imkansız hale getiren davranışlar

Kötü Muamele veya Şiddet

• Fiziksel şiddet (Eşe Karsı Kasten Yaralama)
• Cinsel şiddet
• Psikolojik şiddet
• Ekonomik şiddet

Onur Kırıcı Davranışlar

• Hakaret
• Küçük düşürme
• Aşağılayıcı sözler
• Aile ilişkilerini kasıtlı olarak bozma

Zararlı Bağımlılıklar

• Alkol bağımlılığı
• Uyuşturucu madde bağımlılığı
• Kumar alışkanlığı

Evlilik Birlikteliğinden Doğan Yükümlülükleri Yerine Getirmeme

• Ortak konutu terk etme
• Cinsel birliktelikten kaçınma
• Ekonomik sorumluluklarını yerine getirmeme
• Güven sarsıcı davranışlar

Boşanma Davasında Maddi ve Manevi Tazminat Miktarı Nasıl Belirlenir?

Boşanma davasında maddi ve manevi tazminat miktarının belirlenmesinde de farklı unsurlar dikkate alınmaktadır. Yerel mahkemeler ile yüksek yargı organları bu konuda bir karara varırken genellikle aşağıdaki durumları dikkate almaktadırlar. 

Tarafların Kusur Oranları

• Tazminat talebinde bulunan eşin tamamen kusurlu olması halinde tazminat yükümlülüğü doğmaz. 
• Eşit kusur halinde daha az miktar belirlenir. 
• Davalı eş daha fazla kusurlu olması halinde tazminat miktarı artar.
• Tazminat talebinde bulunan eşin hiçbir kusuru bulunmaması tazminat miktarına önemli ölçüde etki eder. 

Evlilik Süresi

• Evlilik süresi arttıkça takdir edilecek tazminat miktarı da artış gösterir.
• Kısa süreli evliliklerde takdir edilecek tazminat miktarı daha düşüktür. 

Ekonomik Kaybın Niteliği

• Evlilik nedeniyle reddedilen kariyer fırsatları
• Eşin işini bırakmış olması
• Sosyal güvence kayıpları
• Emeklilik ve sosyal haklar
• Standart yaşam seviyesinde meydana gelen düşüşler
• Gelecekteki ekonomik beklentiler

Tarafların Ekonomik Güçleri

• Her iki eşin aylık gelirleri
• Mal varlıkları
• Diğer düzenli gelirleri

Önemli Not: Boşanma davasında maddi ve manevi tazminat talep edilen eşin ödeme gücü bulunmaması halinde tazminata hükmedilmez. 

Boşanmada Maddi ve Manevi Tazminat Davası Nasıl Açılır?

• Boşanmada maddi ve manevi tazminat boşanma davası ile birlikte talep edilebileceği gibi boşanma kararının kesinleşmesinden sonra da ayrıca dava açmak yolu ile talep edilebilir. 
• Boşanma karırından sonra açılacak olan maddi ve manevi tazminat davalarında zamanaşımı süresi 1 (bir) yıldır. 
• Her iki durumda da görevli mahkemeler Aile Mahkemeleridir. 

⚠️ Uygulamada en sık yapılan hata, maddi ve manevi tazminat taleplerinin boşanma davası sırasında ileri sürülmemesidir. Bu durumda boşanma kararının kesinleşmesinden sonra açılacak tazminat davaları için 1 yıllık zamanaşımı süresi kaçırılabilmektedir.

Boşanma Davasında Maddi Tazminat Islah Edilebilir Mi?

Kural olarak boşanma davasında maddi ve manevi tazminatın ıslah edilmesi mümkündür. Boşanma davasında ıslah, dava açılış sırasında taraflardan herhangi birisinin gerçekleştirmiş oldukları usuli işlemi bir defaya mahsus olmak üzere düzeltmesi olanağı tanınmasıdır. Genellikle tazminat miktarının arttırılması şekilde gerçekleşmektedir. Taraflar tahkikat bitene kadar ıslah taleplerini mahkemeye sunmak zorundadırlar. 

Evlilikte Yıpranma Payı Hesaplama

Türk Medeni Kanunumuz veya diğer özel yasalarda ayrıca evlilikte yıpranma payı adı altında bir ödeme yükümlülüğü düzenlenmemiştir. Ancak Bursa boşanma avukatı olarak nafaka veya boşanma davasında maddi ve manevi tazminatın sık sık “evlilikte yıpranma payı” olarak tabir edildiğine rastlamaktayız. 

Evlilikte yıpranma payı hesaplama işlemleri daha çok yukarıda detaylarını paylaşmış olduğumuz manevi tazminat talebine göre yapılmaktadır. Psikolojik, sosyal, ekonomik hatta fiziksel şekilde bir yıpranma söz konusu olması halinde zararın niteliğine göre maddi ve manevi tazminat talebinde bulunulabilir. Bu konuda ayrıca bir düzenleme bulunmadığından talepler maddi ve manevi tazminat unsurları dikkate alınarak yapılmaktadır. 

Boşanma Davasında Hangi Durumlarda Maddi Tazminat Ödenir?

Boşanma davasında maddi ve manevi tazminat talebinin yasal dayanağını TMK 174. Maddesi oluşturur. Genel olarak maddi tazminat talep edilmesi evlilik süresince eşin kariyerini bırakmak, aktif olarak çalışamamak gibi ekonomik olarak bir kaybın bulunması halinde söz konusu olur. Manevi tazminatta olduğu gibi maddi tazminat durumunda da yine eşlerin kusur durumlarının ağırlığı tazminat miktarının belirlenmesinde önemli bir etkendir. 

Boşanma Davasında Maddi ve Manevi Tazminat Ne Kadar Olur?

Boşanma davasında maddi ve manevi tazminat konusunda genel geçerli bir miktar belirlenmemiştir. Mahkeme hakimi tarafından her somut olay ve unsurlar ayrı ayrı değerlendirilerek bir miktar takdir edilmektedir. Tazminat miktarının belirlenmesinde en önemli etken eşlerin kusur durumu, kusurların ağırlıkları ile ve eşlerin ekonomik durumlarıdır. Örneğin maddi ve manevi tazminat talep edilen eşin aylık gelirinin 100.000 TL olması ile aylık geliri 200.000 TL olan olması arasında farklı miktarlar takdir olunabilecektir. 

Boşanma Davasında Davalı Maddi ve Manevi Tazminat İsteyebilir Mi?

Yazımızın başında da belirttiğimiz gibi boşanma davalarında maddi ve manevi tazminat talepleri genellikle çekişmeli boşanma davalarında söz konusu olmaktadır. Esasen bir boşanma davasını çekişmeli yapan önemli unsurlardan birisi de maddi ve manevi tazminat talepleridir. 

Her ne kadar boşanma davası, davacı tarafından açılıp beraberinde maddi ve manevi tazminat talebi bulunsa da; Davalı eş de aynı şekilde davacı eşten maddi ve manevi tazminat talep edebilir. Bu durumda eşlerin kusur durumları belirleyici olmaktadır. Görülen dava sonrasında davacı eşin daha ağır kusurlu olduğunun tespit edilmesi halinde ve dava sırasında davalı eşin tazminat talebinde bulunması halinde mahkeme bu yönde bir karar verebilmektedir. 

Boşanmada Tazminat Örnekleri

• Aldatma nedeniyle boşanma; Aldatılan eş lehine hem maddi hem de manevi tazminata hükmedilebilir.
• Fiziksel şiddet; aile birlikteliği içerisinde fiziksel şiddet bulunması halinde mahkemeler çok daha hassas davranmaktadır. Kısmen de olsa diğer durumlara göre daha yüksek miktarda maddi ve manevi tazminata hükmedebilmektedirler. 
• Psikolojik Şiddet veya Baskı; Maddi ve manevi tazminat konusunda psikolojik şiddet veya baskı boyutuna varan davranışlar maddi ve manevi tazminatın konusu olabilmektedir. 

Boşanmada Tazminat Örnekleri Yargıtay Kararları

“Taraflarca açılan karşılıklı boşanma davalarında İlk Derece Mahkemesince ilk kararda ”davalı-davacı erkeğin annesinin davacı-davalı gelini ile çok uğraştığı, üzerinde baskı kurmaya çalıştığı, muskalar yaptırdığı, su vb. Maddeleri okutup taraflara içirmeye çalıştığı, muskaları evlerine yerleştirdiği, gelinine deli muamelesi yaptığı, erkeğin eşini ailesine karşı savunmadığı, aile birliği ve bütünlüğünü koruyamadığı, davacı-davalı kadının ise aile içinde yaşanan her şeyi anında ailesine yetiştirdiği, ailesi ve akrabalarının da kadını daha da dolduruşa getirerek evlilik birliğinin bozulmasında etken rol oynadıkları, dolayısıyla kadının aile içinde yaşanan olayları dışarıya yansıtmakla evlilik birliğinin bozulmasına yol açtığı ancak erkeğe göre daha hafif kusurlu olduğu” gerekçesi ile davacı – davalı kadının davasının kabulü ile tarafların boşanmalarına, davalı-davacı erkeğin davasının reddine, kadın yararına dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile 25.000,00 TL maddî, 25.000,00 TL manevî tazminata hükmedilmiştir.”

Boşanma sürecinde maddi ve manevi tazminat taleplerinin doğru şekilde ileri sürülmesi, hak kaybı yaşanmaması açısından büyük önem taşır. Bu nedenle sürecin bir boşanma avukatı tarafından yürütülmesi her zaman daha sağlıklı sonuçlar doğurur.

SIK SORULAN SORULAR

Boşanmada Maddi ve Manevi Tazminata Faiz İşler Mi?

Aile Mahkemesi tarafından boşanma davası sırasında veya sonrasında maddi ve manevi tazminata hükmedilmesine rağmen, tazminat yükümlüsünün bu kararı yerine getirmemesi halinde hüküm tarihinden itibaren faiz işler. Genellikle bu tür borçlarda aksine bir hüküm bulunmadığı sürece yasal faiz geçerlidir. 

Boşanmada Manevi Tazminat Zamanaşımı Süresi Ne Kadardır?

Manevi tazminat talebi boşanmanın gerçekleşmesinden sonra ayrıca dava açma yolu ile talep edilecek ise; Boşanma kararının kesinleşmesinden sonra manevi tazminat talepli davanın 1 yıl içerisinde açılması gerekir. Bu konuda da yine yetkili mahkemeler Aile Mahkemeleridir. 

Boşanmada Maddi ve Manevi Tazminat Ödenmezse Ne Olur?

Diğer alacaklarda olduğu gibi yasal süre içerisinde boşanmada maddi ve manevi tazminat ödenmemesi halinde tazminat yükümlüsü aleyhine icra takibi başlatılabilir. Bir çeşit ilamlı takip olan bu tür icra takiplerinde de yine diğer icra takiplerinde olduğu gibi, borçluya ait maaş hesabına haciz, banka hesaplarına bloke veya taşınır/taşınmaz haczi uygulanabilir. 

Boşanmada Maddi ve Manevi Tazminatın Ödenme Şekli

Boşanma davasında maddi ve manevi tazminatın tek seferde toplu olarak ödenmesi esastır. Ancak bazı durumlarda mahkeme tazminatın belirli koşullar altında taksitle ödenmesine karar verebilmektedir. Tazminat miktarı konusunda mahkemeye yetki tanınmış olduğu gibi ödeme koşulları bakımından da kısmen yetki verilmiştir. Ancak aksine bir hüküm bulunmadığı sürece boşanma sonrasındaki maddi ve manevi tazminat peşin olarak ödenir.

Boşanma Davasında Maddi ve Manevi Tazminat Özet Bilgiler (Tablo)

Kriter	Maddi Tazminat	Manevi Tazminat
Kanun Maddesi	TMK m.174/1	TMK m.174/2
Tazminatın Amacı	Ekonomik kaybın telafisi	Manevi zararın giderilmesi
Genel Şartlar	Kusurun daha ağır olmaması	Kişilik hakkı ihlali
İspat	Ekonomik kayıp	Kusurlu davranış
Davanın Islahı	Yapılabilir	Yapılamaz
Faiz İşleyip İşlemeyeceği	Talep edilirse işler	Talep edilirse işler