Tenkis davası, miras bırakanın vasiyetname ya da sağlığında yaptığı bağışlarla tasarruf edebileceği kısmı aştığı durumlarda, saklı paylı mirasçıların zedelenen paylarını geri almak için açtığı davadır (TMK m. 560 vd.). 2026 itibarıyla saklı paylı mirasçılar yalnızca üç gruptur: miras bırakanın altsoyu (çocuklar, torunlar), anne ve babası ile sağ kalan eşi. Kardeşlerin saklı payı 2007’de kaldırılmıştır. Saklı pay oranları şöyledir: altsoy için yasal miras payının yarısı, anne ve babanın her biri için yasal miras payının dörtte biri; sağ kalan eş için altsoy ya da anne-baba ile birlikte mirasçı olursa yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde dörtte üçü (TMK m. 506). Dava, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde mirasın açılmasından (vasiyetnamede açılmasından) itibaren on yıl içinde açılmalıdır (TMK m. 571). Aşağıda saklı payın nasıl hesaplandığı, hangi kazandırmaların tenkise tabi olduğu, davanın kime karşı ve nerede açılacağı, tenkisin sırası ve muris muvazaası davasıyla farkı örneklerle açıklanmaktadır.
İçindekiler
ToggleTenkis Nedir? Saklı Pay ve Tasarruf Nisabı
Miras bırakan malvarlığında dilediği gibi tasarruf edebilir; ancak bu serbestlik sınırsız değildir. Kanun, en yakın aile üyelerine mirastan asgari bir pay ayırır; buna saklı pay denir. Miras bırakanın serbestçe bağışlayabileceği ya da vasiyet edebileceği kısım ise tasarruf nisabıdır.
Tasarruf nisabı = Hesaba esas tereke − Saklı payların toplamı
Miras bırakan tasarruf nisabını aşarak bir kişiye vasiyet yaparsa ya da bağışta bulunursa, işlem kendiliğinden geçersiz olmaz; ancak saklı paylı mirasçı, aşan kısmın indirilmesini (tenkis) dava yoluyla isteyebilir. Tenkis, işlemi tümüyle ortadan kaldırmaz; yalnızca saklı payı zedeleyen kısmı geri alır.
Saklı Paylı Mirasçılar ve Saklı Pay Oranları
| Saklı paylı mirasçı | Saklı pay oranı | Dayanak |
|---|---|---|
| Altsoy (çocuk, torun) | Yasal miras payının 1/2‘si | TMK m. 506/1 |
| Anne ve baba (her biri) | Yasal miras payının 1/4‘ü | TMK m. 506/2 |
| Sağ kalan eş (altsoy veya anne-baba zümresiyle birlikte) | Yasal miras payının tamamı | TMK m. 506/3 |
| Sağ kalan eş (diğer hâllerde) | Yasal miras payının 3/4‘ü | TMK m. 506/3 |
| Kardeşler, dede-nine, amca, dayı | Saklı payları yoktur | 5650 sayılı Kanun’la (2007) kardeşlerin saklı payı kaldırıldı |
Saklı pay, yasal miras payının bir oranıdır; bu yüzden önce yasal miras paylarının belirlenmesi gerekir. Yaygın aile yapıları için oranlar şöyle çıkar:
| Mirasçılar | Yasal miras payı | Saklı pay | Tasarruf nisabı |
|---|---|---|---|
| Eş + 2 çocuk | Eş 1/4, her çocuk 3/8 | Eş 1/4, her çocuk 3/16 | 3/8 |
| Yalnızca 2 çocuk | Her çocuk 1/2 | Her çocuk 1/4 | 1/2 |
| Eş + anne + baba (çocuk yok) | Eş 1/2, anne 1/4, baba 1/4 | Eş 1/2, anne 1/16, baba 1/16 | 3/8 |
| Eş + kardeşler (anne-baba ölmüş, çocuk yok) | Eş 1/2, kardeşler 1/2 | Eş 1/2 (anne-baba zümresiyle birlikte olduğu için payın tamamı), kardeşler yok | 1/2 |
| Yalnızca eş | Eş 1/1 | Eş 3/4 | 1/4 |
| Yalnızca kardeşler | Kardeşler arasında | Yok | Tamamı |
Son satır önemli bir sonuç doğurur: çocuğu, eşi ve anne-babası bulunmayan bir kişi, tüm malvarlığını dilediği kişiye bırakabilir; kardeşler tenkis davası açamaz. Sağ kalan eşin yasal payının nasıl hesaplandığı için eşin miras payı yazısına bakabilirsiniz.
Hangi Kazandırmalar Tenkise Tabidir?
Ölüme bağlı tasarruflar: Vasiyetname ve miras sözleşmesiyle yapılan mirasçı atamaları ve belirli mal bırakmaları, tasarruf nisabını aştıkları ölçüde tenkise tabidir (TMK m. 560).
Sağlararası kazandırmalar: TMK m. 565’e göre şu kazandırmalar ölüme bağlı tasarruflar gibi tenkis edilir:
- Mirasbırakanın, mirasçılık payına mahsuben yasal mirasçılarından birine verdiği ve geri verme yükümlülüğü bulunmayan çeyiz, kuruluş sermayesi, malvarlığı devri ve borçtan kurtarma gibi kazandırmalar
- Mirastan feragat karşılığında verilen değerler
- Miras bırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tutarak yaptığı bağışlamalar
- Ölümünden önceki son bir yıl içinde yaptığı, olağan hediyeler dışındaki bağışlamalar
- Saklı payları kısıtlamaktan kaçınma amacıyla yapıldığı açıkça belli olan kazandırmalar (süre sınırı yoktur)
Beşinci bent uygulamada en sık kullanılan bentidir: yıllar önce yapılmış bir bağış bile, saklı payı zedeleme amacı açıkça anlaşılıyorsa tenkise tabi olabilir. Mirastan feragat karşılığında verilen değerlerin tenkise tabi olması, bir mirasçıya “feragat” adı altında saklı payları aşan büyüklükte mal aktarılmasını önlemek içindir.
Olağan hediyeler (doğum günü, bayram hediyeleri gibi) ve miras bırakanın yasal yükümlülüğünü yerine getirmek için yaptığı ödemeler (çocuğun eğitim giderleri gibi) tenkise tabi değildir.
Saklı Pay Nasıl Hesaplanır? Örnekli Anlatım
Hesaplama üç adımda yapılır:
- Hesaba esas tereke: Miras bırakanın ölüm günündeki malvarlığından borçlar, cenaze giderleri ve terekenin mühürlenmesi gibi giderler düşülür; tenkise tabi sağlararası kazandırmalar eklenir (TMK m. 507). Sağlararası kazandırmaların değeri, kural olarak miras bırakanın ölüm tarihindeki değerdir.
- Saklı payların belirlenmesi: Her saklı paylı mirasçının yasal payı ve saklı pay oranı uygulanır.
- Zedelenmenin tespiti: Mirasçının mirastan fiilen aldığı değer ile saklı payı karşılaştırılır; aradaki fark tenkis edilecek miktardır.
Varsayımsal örnek: Miras bırakan; eşi ve iki çocuğu (Ali ve Zeynep) bulunan bir kişidir. Sağlığında, ölümünden iki yıl önce, saklı payları kısıtlamak amacıyla 3.000.000 TL değerindeki evini Ali’ye bağışlamıştır. Ölümünde geride, borçlar düşüldükten sonra 1.000.000 TL değerinde malvarlığı kalmıştır. (Örnek, Ali’ye yapılan bağışın denkleştirmeye tabi olmadığı varsayımıyla basitleştirilmiştir.)
| Kalem | Eş | Ali | Zeynep |
|---|---|---|---|
| Hesaba esas tereke: 1.000.000 + 3.000.000 = 4.000.000 TL | Tasarruf nisabı 3/8 = 1.500.000 TL | ||
| Yasal miras payı | 1/4 | 3/8 | 3/8 |
| Saklı pay | 1/4 = 1.000.000 TL | 3/16 = 750.000 TL | 3/16 = 750.000 TL |
| Kalan terekeden aldığı (1.000.000 TL yasal paylara göre) | 250.000 TL | 375.000 TL | 375.000 TL |
| Saklı paya göre eksik | 750.000 TL | — | 375.000 TL |
Eş 750.000 TL, Zeynep 375.000 TL için Ali’ye karşı tenkis davası açabilir; toplam tenkis 1.125.000 TL’dir. Tenkisten sonra Ali’nin elinde 1.875.000 TL’lik bağış ile kalan terekeden aldığı 375.000 TL, toplam 2.250.000 TL kalır. Bu tutar, tasarruf nisabı (1.500.000 TL) ile Ali’nin kendi saklı payının (750.000 TL) toplamına eşittir. Yani miras bırakan Ali’yi kanunun izin verdiği en geniş ölçüde kayırmış olur, ama diğerlerinin saklı payı korunur.
Gerçek dosyalarda değerler bilirkişi raporuyla belirlenir; denkleştirme, mirastan feragat, vasiyetler ve borçlar hesabı değiştirebilir.
Tenkis Davası Kime Karşı ve Nerede Açılır?
| Konu | Kural |
|---|---|
| Davacı | Saklı payı zedelenen saklı paylı mirasçı; mirasçının iflas idaresi ve alacaklıları da belirli koşullarda (TMK m. 562) |
| Davalı | Tasarruf nisabını aşan kazandırmayı alan kişi (bağış alan, vasiyet alacaklısı, atanmış mirasçı). Diğer mirasçıların davaya katılması gerekmez |
| Görevli mahkeme | Asliye hukuk mahkemesi |
| Yetkili mahkeme | Miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesi; bu yetki kesindir (HMK m. 11) |
| Harç | Nispi harç; dava değeri tenkis edilecek miktardır. Değer bilirkişiyle belirleneceğinden dava çoğunlukla belirsiz alacak davası olarak açılır |
| Arabuluculuk | Dava şartı değildir |
Lehine tasarruf yapılan kişi de saklı paylı mirasçıysa (örneğin kardeşler arasında), tenkis yalnızca onun kendi saklı payını aşan kısım üzerinden yapılır (TMK m. 561). Yukarıdaki örnekte Ali’nin kendi saklı payı da korunmuştur.
Tenkis Davası Zamanaşımı: Bir Yıl ve On Yıl
TMK m. 571’deki süreler Yargıtay uygulamasında hak düşürücü süre olarak kabul edilir; yani mahkeme bu süreleri kendiliğinden gözetir ve süre geçtikten sonra açılan dava reddedilir.
- Bir yıllık süre: Saklı paylı mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten başlar. Öğrenme, yalnızca işlemin varlığını değil, saklı payın zedelendiğini de bilmeyi gerektirir.
- On yıllık süre: Vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açılması tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılması (ölüm) tarihinden başlar. Öğrenme olmasa bile on yıl geçince dava hakkı düşer.
- Def’i yoluyla her zaman: Saklı paylı mirasçı, kendisine karşı açılan bir davada (örneğin vasiyet alacaklısının mal talebinde) tenkis iddiasını süreye bağlı olmadan savunma olarak ileri sürebilir (TMK m. 571/3).
“Tenkis davası zamanaşımı 20 yıl” ifadesi hatalıdır; kanunda böyle bir süre yoktur.
Tenkis Nasıl Yapılır? Sıra ve Seçimlik Hak
Birden fazla kazandırma varsa tenkis belirli bir sırayla yapılır (TMK m. 570):
- Önce ölüme bağlı tasarruflar (vasiyetler, miras sözleşmesiyle yapılan kazandırmalar) orantılı olarak tenkis edilir.
- Bunlar yetmezse sağlararası kazandırmalar, ölüm tarihine en yakın olandan başlayarak geriye doğru tenkis edilir.
Tenkis edilecek şey bölünmesi değerini azaltacak bir mal ise (örneğin bir daire), lehine tasarruf yapılan kişi, tenkis edilecek miktarın bedelini ödeyerek malı kendinde tutmayı ya da malı vererek tasarruf nisabına düşen bedeli almayı seçebilir (TMK m. 564). Uygulamada mahkemeler davalıya bu seçimlik hakkı kullanması için süre verir; davalı bedel ödemeyi seçerse taşınmaz onda kalır ve davacıya para ödenir.
Tenkis Davası ile Muris Muvazaası Davası Arasındaki Fark
| Tenkis davası | Muris muvazaası davası | |
|---|---|---|
| Kim açar? | Yalnızca saklı paylı mirasçılar | Her mirasçı, kardeşler dahil |
| Hangi işlem? | Gerçek ve geçerli bağış, vasiyet, miras sözleşmesi | Satış görünümlü gizli bağış (danışıklı işlem) |
| Ne istenir? | Yalnızca saklı payı aşan kısmın indirilmesi | Tam miras payı oranında tapu iptali ve tescil |
| Süre | 1 yıl / 10 yıl hak düşürücü | Süre yok |
| Yetkili mahkeme | Miras bırakanın son yerleşim yeri | Taşınmazın bulunduğu yer |
Tapuda “satış” görünen bir devirde önce muvazaa iddiası ileri sürülür, kabul edilmezse tenkis talebi incelenir; iki talebin aynı dilekçede kademeli olarak ileri sürülmesi, tenkisin süresinin kaçırılmasını önler. Ayrıntılar için muris muvazaası davası yazısına bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Kardeşler tenkis davası açabilir mi?
Hayır. 2007’de yapılan değişiklikle kardeşlerin saklı payı kaldırılmıştır. Miras bırakanın altsoyu, eşi ve anne-babası yoksa kardeşler tüm mirastan vasiyetle dışlanabilir. Ancak devir satış görünümlü bir bağışsa kardeşler muris muvazaası davası açabilir.
Tenkis davası için önce mirasçılık belgesi gerekir mi?
Evet. Davacının saklı paylı mirasçı olduğunu ve yasal payını göstermek için mirasçılık belgesi dosyaya sunulur. Belgenin nasıl alındığı mirasçılık belgesi nasıl alınır yazısında anlatılmıştır.
Babam sağken bağış yaptı; şimdi tenkis davası açabilir miyim?
Hayır. Tenkis davası mirasın açılmasıyla, yani ölümle doğan bir haktır. Sağlıkta yapılabilecek olan, bağışlara ilişkin belge ve tanıkları toplamaktır.
Tenkis davası kazanılırsa tapu bana mı geçer?
Her zaman değil. Bölünemeyen bir taşınmazda davalı seçimlik hakkını bedel ödeme yönünde kullanırsa taşınmaz onda kalır ve size para ödenir. Bölünebilir mallarda ya da davalının malı vermeyi seçtiği durumlarda tenkis aynen yapılabilir.
Mirastan feragat eden kişi tenkis davası açabilir mi?
Hayır. Geçerli bir mirastan feragat sözleşmesiyle mirasçılık sıfatı ve saklı pay hakkı sona erer.
Tenkis davasında sonucu belirleyen, hesaba esas terekenin doğru kurulması, sağlararası kazandırmaların hangilerinin tenkise tabi olduğunun belgelenmesi ve bir yıllık sürenin kaçırılmamasıdır. Miras davaları için bursa miras avukatı sayfasından, sağ kalan eşin hem mal rejimi hem de saklı pay haklarının birlikte değerlendirilmesi gereken dosyalarda bursa boşanma avukatı sayfasından bilgi alabilirsiniz.
Hukuki Dayanaklar ve Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 495–501 (yasal mirasçılar), 505–507 (tasarruf nisabı ve saklı paylar), 560–571 (tenkis) — Mevzuat Bilgi Sistemi
- 5650 sayılı Türk Medeni Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (kardeşlerin saklı payının kaldırılması, 2007)
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 11 (mirasçılık davalarında kesin yetki) — Mevzuat Bilgi Sistemi

Avukat Ataol Ertuğrul Gürlek, Bursa’da boşanma ve aile hukuku alanında hukuki danışmanlık ve dava vekilliği hizmeti sunmaktadır. Anlaşmalı ve çekişmeli boşanma davaları başta olmak üzere; velayet, nafaka, mal paylaşımı ve maddi–manevi tazminat uyuşmazlıklarında müvekkillerine profesyonel destek sağlamaktadır.
Uygulamada edindiği dosya bazlı tecrübe, güncel mevzuat bilgisi ve Yargıtay kararları ışığında geliştirdiği stratejik yaklaşımıyla her davayı somut olayın özelliklerine göre ele almaktadır. Süreç boyunca şeffaf iletişim, hukuki öngörülebilirlik ve sonuç odaklı çalışma prensibi ile hareket etmektedir.