Muris muvazaası, halk arasındaki adıyla mirastan mal kaçırma, miras bırakanın (murisin) bazı mirasçılarını mirastan yoksun bırakmak amacıyla, gerçekte bağışladığı bir taşınmazı tapuda satış ya da ölünceye kadar bakma sözleşmesi gibi göstermesidir. Bu işleme karşı yapılabilecek şey, miras bırakanın ölümünden sonra muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve tescil davası açmaktır. Yargıtay’ın 1 Nisan 1974 tarihli ve 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı uyarınca bu davayı, saklı paylı olsun olmasın, miras hakkı zedelenen her mirasçı açabilir; dava zamanaşımına ve hak düşürücü süreye tabi değildir, ancak miras bırakan hayattayken açılamaz. Dava, taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde görülür ve kabul edilirse tapu, davacı mirasçının payı oranında iptal edilerek adına tescil edilir. Aşağıda muvazaanın nasıl anlaşıldığı, mahkemenin hangi ölçütlere baktığı, kimin kime karşı dava açabileceği, hangi durumlarda davanın reddedildiği, taşınmazın üçüncü kişiye geçmesi hâlinde ne olacağı ve tenkis davasıyla farkı açıklanmaktadır.
İçindekiler
ToggleMuris Muvazaası Nedir? Üç Unsur
Muvazaa, tarafların üçüncü kişileri aldatmak için gerçek iradelerine uymayan bir işlem yapmasıdır (TBK m. 19). Muris muvazaasında bu aldatma mirasçılara yöneliktir ve üç unsur birlikte bulunur:
| Unsur | Anlamı | Tipik örnek |
|---|---|---|
| Görünürdeki işlem | Tapuda yapılan ve tarafların aslında istemediği işlem | Satış ya da ölünceye kadar bakma sözleşmesi |
| Gizli işlem | Tarafların gerçekte istediği işlem | Bağışlama |
| Mirasçıları aldatma amacı | İşlemin, belirli mirasçıların miras payından yoksun bırakılması için yapılması | Babanın evi, kız çocuklarını dışarıda bırakmak için oğluna “satması” |
Hukuki sonuç şudur: görünürdeki satış, tarafların gerçek iradesini yansıtmadığı için geçersizdir; gizli bağışlama ise tapuda resmî şekilde yapılmadığı için şekil eksikliğinden geçersizdir. İki işlem de geçersiz olunca taşınmaz hukuken miras bırakanın malvarlığında kalmış sayılır ve terekeye döner. Bu yüzden davanın adı “tapu iptali ve tescil”dir.
Muris muvazaası tek başına suç değildir; ceza davası değil hukuk davası konusudur. Ancak devir sahte vekâletname ya da sahte belgeyle yapılmışsa ayrıca ceza soruşturması gündeme gelebilir.
Mirastan Mal Kaçırma Nasıl Anlaşılır? Yargıtay’ın Ölçütleri
Davanın kaderini belirleyen soru, tapudaki satışın gerçek mi yoksa bağışı gizleyen bir perde mi olduğudur. Yargıtay, yerleşik uygulamasında şu ölçütlerin birlikte değerlendirilmesini arar:
- Miras bırakanın satmaya ihtiyacı var mıydı? Düzenli geliri ve birikimi olan, borcu bulunmayan bir kişinin tek konutunu satması hayatın olağan akışına aykırı görülür.
- Alıcının ödeme gücü var mıydı? Devir tarihinde geliri olmayan, öğrenci ya da işsiz bir çocuğa yapılan “satış”ta bedelin gerçekten ödendiğine dair banka kaydı aranır.
- Tapudaki bedel ile gerçek değer arasında ne kadar fark var? Tapuda gösterilen bedelin piyasa değerinin çok altında olması güçlü bir belirtidir; ancak uygulamada harçtan kaçınmak için düşük bedel yazıldığı bilindiğinden tek başına yeterli sayılmaz.
- Aile ilişkileri nasıldı? Miras bırakanın bazı çocuklarıyla küs olması, ikinci evlilik, önceki evlilikten çocukların bulunması, devrin belirli mirasçıları açıkça dışarıda bırakması.
- Yöre gelenekleri ve hayatın olağan akışı. Erkek çocuklara mal devrederek kız çocukları mirastan dışlama alışkanlığının bulunduğu yörelerde mahkemeler bu yöne dikkat eder.
- Devirden sonra ne oldu? Miras bırakanın “sattığı” evde ölünceye kadar oturmaya, kirasını almaya, vergisini ödemeye devam etmesi; alıcının taşınmazla hiç ilgilenmemesi.
- Devrin zamanlaması. Ağır hastalık, yaşlılık ya da aile içi bir kavganın hemen ardından yapılan devirler.
Bu ölçütlerden hiçbiri tek başına yeterli ya da zorunlu değildir; mahkeme hepsini birlikte tartarak miras bırakanın gerçek iradesini belirlemeye çalışır. Delil olarak tanık, banka kayıtları, miras bırakanın gelir ve malvarlığı durumu, alıcının gelir belgeleri, tapu dosyasındaki resmî senet ve devir sonrası kullanım durumu toplanır. Muvazaa iddiası mirasçılar tarafından her türlü delille, tanıkla da ispat edilebilir; çünkü mirasçı işlemin tarafı değil üçüncü kişi konumundadır.
Kimler Dava Açabilir, Kime Karşı Açılır?
Davacı: Miras bırakanın ölümüyle mirasçı sıfatını kazanan herkes. 1974 tarihli İçtihadı Birleştirme Kararı’nın en önemli sonucu budur: davacının saklı paylı mirasçı olması gerekmez. Çocuklar, torunlar, sağ kalan eş, kardeşler ve atanmış mirasçılar dava açabilir. Her mirasçı kendi payı için tek başına dava açabilir; diğer mirasçıların katılması gerekmez. Mirası reddeden, mirastan feragat eden ya da geçerli biçimde mirasçılıktan çıkarılan kişi dava açamaz. Sağ kalan eşin mirasçı sıfatı ve payı için eşin miras payı yazısına bakabilirsiniz.
Davalı: Taşınmazı muvazaalı işlemle devralan kişi. Bu kişi çoğunlukla mirasçılardan biridir (örneğin kardeş), ancak üçüncü bir kişi de olabilir. Devralan ölmüşse onun mirasçılarına karşı açılır. Taşınmaz elden çıkarılmışsa aşağıda açıklanan üçüncü kişi kuralları devreye girer.
Miras bırakan hayattayken dava açılamaz. Mirasçılık, ölümle kazanılan bir sıfattır; sağ kişinin mirasçısı olmaz. Anne ya da babanın sağlığında yaptığı devirlere karşı o anda yapılabilecek tek şey, delil toplamak ve ileride açılacak dava için hazırlık yapmaktır. Miras bırakanın ayırt etme gücünün bulunmadığı (örneğin ileri demans) iddiası varsa, vesayet altına alınması için sulh hukuk mahkemesine başvurulabilir; bu, sonraki devirleri önler.
Dava Nasıl Açılır? Mahkeme, Harç ve Süreç
| Konu | Kural |
|---|---|
| Görevli mahkeme | Asliye hukuk mahkemesi |
| Yetkili mahkeme | Taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi; bu yetki kesindir (HMK m. 12) |
| Harç | Nispi harç; dava değeri, taşınmazın dava tarihindeki değerinin davacının miras payına düşen kısmıdır. Değer bilirkişiyle belirleneceğinden dava çoğunlukla belirsiz alacak ya da kısmi dava olarak açılır ve harç sonradan tamamlanır |
| Zamanaşımı | Yoktur. Miras bırakanın ölümünden sonra her zaman açılabilir |
| Arabuluculuk | Dava şartı değildir |
| İhtiyati tedbir | Dava açılırken tapuya tedbir şerhi konulması istenir; aksi hâlde davalı taşınmazı üçüncü kişiye devredebilir |
Dilekçede miras bırakanın kimliği ve ölüm tarihi, mirasçılık belgesi, muvazaalı devrin tapu bilgileri, muvazaa iddiasının somut dayanakları ve davacının payı oranında tapu iptali ve tescil talebi yer alır. Dosyaya mirasçılık belgesi, tapu kaydı ve resmî senet örneği, miras bırakanın gelir ve malvarlığı bilgileri, alıcının gelir durumuna ilişkin belgeler ve tanık listesi eklenir.
Süreç: tebligat, cevap dilekçeleri, tanıkların dinlenmesi, tapu müdürlüğünden işlem dosyasının getirtilmesi, banka ve SGK yazışmaları, keşif ve bilirkişi incelemesi (değer tespiti) ve karar. İlk derece yargılaması uygulamada çoğunlukla bir buçuk ile üç yıl arasında sürer; istinaf ve temyizle birlikte süre uzar. Muvazaa iddiasının ciddiye alınması için tanık ve belge hazırlığının dava açılmadan yapılması süreyi kısaltan en önemli etkendir.
Dava Kabul Edilirse Ne Olur?
Mahkeme muvazaayı sabit görürse davalı adına olan tapu kaydını, davacının miras payı oranında iptal eder ve bu payı davacı adına tescil eder. Örneğin dört çocuğu olan bir babanın evini oğluna muvazaalı devrettiği kabul edilirse ve dava açan tek bir kız çocuğuysa, tapu yalnızca onun payı (eş yoksa 1/4) için iptal edilir; dava açmayan diğer mirasçılar lehine karar verilmez. Bu nedenle mirasçıların birlikte dava açması uygulamada daha verimlidir.
Davalı, devir karşılığında gerçekten bir bedel ödediğini ileri sürerse mahkeme bunu da inceler; bedelin bir kısmının ödendiği durumlarda işlemin tümüyle bağış mı yoksa kısmen bağış mı olduğu değerlendirilir. Davalının miras bırakana sağlığında bakmış olması, tek başına devri geçerli kılmaz; ancak ölünceye kadar bakma sözleşmesinde gerçek bir bakım ilişkisinin varlığı işlemi ivazlı hâle getirebilir.
Muris Muvazaası Kabul Edilmeyen Hâller
Her devir mal kaçırma değildir; mahkemeler şu durumlarda davayı reddeder:
- Gerçek satış: Bedelin ödendiği banka kaydıyla ispatlanıyorsa ve miras bırakanın satmak için makul bir ihtiyacı varsa (borç, tedavi gideri, başka bir mal alımı gibi).
- Mal kaçırma amacının bulunmaması: Devir karşılıksız olsa bile amaç mirasçıları aldatmak değilse. Yargıtay, miras bırakanın tüm mirasçılarına yakın değerde mal devrettiği ya da devrin bir mirasçıyı dışlamaya yönelik olmadığı durumlarda muvazaa kabul etmez. Örneğin ölen eşinin bakımını üstlenen çocuğa makul bir karşılık olarak yapılan devir “minnet duygusu” çerçevesinde değerlendirilebilir.
- Taşınmaz miras bırakanın adına hiç kayıtlı olmamışsa: Miras bırakanın parasıyla doğrudan çocuğun adına alınan taşınmazda muris muvazaası davası açılamaz; çünkü miras bırakanın yaptığı bir tapu devri yoktur. Bu durumda tenkis davası gündeme gelebilir.
- Tapusuz taşınmazlar ve taşınırlar: 1974 tarihli karar tapulu taşınmaz devirlerine ilişkindir. Para, araç, altın, şirket hissesi gibi malların devrinde muris muvazaası değil, koşulları varsa tenkis davası ya da genel muvazaa hükümleri uygulanır.
- Gerçek bir ölünceye kadar bakma sözleşmesi: Bakım fiilen yapılmışsa ve devredilen mal bakımın karşılığıyla makul oranda ise işlem ivazlıdır. Ancak bakım yükümlülüğüne göre açıkça orantısız büyüklükte malvarlığının devri, mirasçılardan mal kaçırma iradesinin göstergesi sayılabilir.
- Miras bırakanın serbestçe tasarruf ettiği kısım: Miras bırakan, saklı payları aşmayan ölçüde malını dilediğine açıkça bağışlayabilir; bağış tapuda bağış olarak yapılmışsa muvazaa yoktur, yalnızca saklı pay ihlali varsa tenkis istenebilir.
Taşınmaz Üçüncü Kişiye Satılmışsa
Muvazaalı devri alan kişi taşınmazı bir başkasına satmışsa sonuç, yeni alıcının iyi niyetine bağlıdır:
- İyi niyetli üçüncü kişi: Tapu kaydına güvenerek ve muvazaadan habersiz taşınmazı edinen kişinin kazanımı korunur (TMK m. 1023). Bu durumda mirasçılar tapu iptali isteyemez; muvazaalı devri alan ve taşınmazı elden çıkaran kişiden, paylarına düşen değer kadar tazminat talep ederler.
- Kötü niyetli üçüncü kişi: Alıcı muvazaayı biliyor ya da bilmesi gerekiyorsa (örneğin yakın akraba, aynı evde yaşayan kişi, çok düşük bedelle ve kısa süre içinde yapılan devir) ona karşı da tapu iptali ve tescil istenebilir. Davalı tarafta hem ilk devralan hem de son malik gösterilir.
Bu nedenle dava açılırken tapuya ihtiyati tedbir şerhi konulması, dava süresince yeni bir devri önlemek için önemlidir.
Muris Muvazaası ile Tenkis Davası Arasındaki Fark
İki dava sık karıştırılır ve uygulamada çoğu zaman birlikte, kademeli olarak açılır (“öncelikle muvazaa nedeniyle tapu iptali ve tescil, kabul edilmezse tenkis”).
| Muris muvazaası davası | Tenkis davası | |
|---|---|---|
| Dayanak | TBK m. 19, 1974 tarihli İBK | TMK m. 560–571 |
| Kim açar? | Her mirasçı | Yalnızca saklı paylı mirasçılar (altsoy, ana-baba, eş) |
| Ne istenir? | Davacının tam miras payı oranında tapu iptali ve tescil | Yalnızca saklı payı aşan kısmın indirilmesi; çoğunlukla para olarak |
| Konu | Tapulu taşınmazın satış görünümlü bağışı | Her türlü karşılıksız kazandırma (açık bağış, vasiyet, ölünceye kadar bakma, taşınır, para) |
| Süre | Zamanaşımı yok | Öğrenmeden itibaren 1 yıl, her hâlde 10 yıl (TMK m. 571) |
| Mahkeme | Taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk | Miras bırakanın son yerleşim yeri asliye hukuk |
Pratik sonuç: devir tapuda açıkça “bağış” olarak yapılmışsa muvazaa yoktur, tenkis yoluna gidilir. Devir “satış” olarak görünüyorsa önce muvazaa iddiası ileri sürülür; mahkeme satışın gerçek olduğuna kanaat getirirse tenkis talebi incelenir. Tenkis davasında süre sınırı bulunduğundan iki talebin aynı dilekçede kademeli olarak ileri sürülmesi hak kaybını önler.
Alacaklıların Açtığı Tasarrufun İptali Davasıyla Karıştırmayın
Muris muvazaası davası mirasçıların açtığı bir davadır. Borçlunun alacaklılarından mal kaçırmak için yaptığı devirlere karşı alacaklıların açtığı dava ise İcra ve İflas Kanunu’ndaki tasarrufun iptali davasıdır; farklı koşullara, farklı sürelere ve farklı mahkemeye tabidir. İki davanın ayrımı için tasarrufun iptali davası yazısına bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Babam evi kardeşime satış gibi gösterip devretti; ne yapabilirim?
Babanız hayattayken dava açamazsınız. Şimdi yapılacak şey delil toplamaktır: tapu kaydı ve devir tarihi, kardeşinizin o tarihteki gelir durumu, babanızın satmaya ihtiyacı olup olmadığı, evde kimin oturduğu ve tanıklar. Babanızın vefatından sonra mirasçılık belgesiyle muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve tescil davası açabilirsiniz.
Muris muvazaası davasında zamanaşımı 10 yıl mı?
Hayır. Muris muvazaası davası zamanaşımına tabi değildir; ölümden on yıl sonra da açılabilir. “10 yıl” sınırı tenkis davasına aittir. Bununla birlikte zaman geçtikçe tanıklar ve belgeler kaybolduğundan, davanın mümkün olan en kısa sürede açılması ispat açısından önemlidir.
Anne baba sağken çocuklarına mal vermesi yasal mı?
Evet. Herkes sağlığında malını dilediğine bağışlayabilir. Hukuka aykırı olan, bağışın mirasçıları aldatmak için satış gibi gösterilmesidir. Açıkça bağış olarak yapılan devirde muvazaa yoktur; ancak bağış saklı payları ihlal ediyorsa ölümden sonra tenkis istenebilir.
Devralan kardeş bedeli ödediğini söylüyor; ispat kime düşer?
Muvazaayı ileri süren davacı ispatla yükümlüdür; ancak mirasçı üçüncü kişi konumunda olduğundan tanık dâhil her türlü delili kullanabilir. Bedelin ödendiğini savunan davalı da bunu banka kaydı gibi belgelerle göstermek durumundadır; elden ödeme iddiası, alıcının o tarihte ödeme gücü yoksa inandırıcı bulunmaz.
Mal kaçırma davasını kazanan var mı?
Evet; bu davalar Türkiye’de en sık açılan miras davaları arasındadır ve ölçütler lehe olduğunda kabul edilir. Ret kararlarının çoğu, bedelin gerçekten ödendiğinin ispatlanması, mal kaçırma amacının bulunmaması ya da taşınmazın hiç miras bırakan adına kayıtlı olmaması nedeniyle verilir. Sonuç, dosyanın delil durumuna bağlıdır; genel bir başarı oranı vermek mümkün değildir.
Dava sırasında kardeşim evi satarsa?
Dava açılırken tapuya ihtiyati tedbir şerhi konulmasını istemeniz gerekir; şerh varken devir yapılamaz. Şerh konulmadan satış yapılırsa iyi niyetli alıcının hakkı korunur ve kardeşinizden payınız oranında tazminat istemeniz gerekir.
Muris muvazaası davalarında sonucu belirleyen, delillerin dava öncesinde toplanması, talebin tenkisle kademeli biçimde kurulması ve tapuya zamanında tedbir konulmasıdır. Bursa’da miras davaları ve tapu iptali süreçleri için bursa miras avukatı sayfasından bilgi alabilirsiniz; ikinci evlilik ve önceki evlilikten çocuklar arasındaki miras uyuşmazlıklarında aile hukuku boyutu için bursa boşanma avukatı desteği de gerekebilir.
Hukuki Dayanaklar ve Kaynaklar
- Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu, 1.4.1974, E. 1974/1, K. 1974/2 (muris muvazaasında tüm mirasçıların dava hakkı)
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 19 (muvazaa) — Mevzuat Bilgi Sistemi
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 2, 560–571 (tenkis), 706, 1023 — Mevzuat Bilgi Sistemi
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 12 (taşınmazın aynına ilişkin davalarda kesin yetki) — Mevzuat Bilgi Sistemi
- Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, 10.3.2026, E. 2025/1464, K. 2026/1869 (miras bırakan adına hiç kayıtlı olmamış taşınmazda 1974 tarihli İBK’nın uygulanmayacağı)

Avukat Ataol Ertuğrul Gürlek, Bursa’da boşanma ve aile hukuku alanında hukuki danışmanlık ve dava vekilliği hizmeti sunmaktadır. Anlaşmalı ve çekişmeli boşanma davaları başta olmak üzere; velayet, nafaka, mal paylaşımı ve maddi–manevi tazminat uyuşmazlıklarında müvekkillerine profesyonel destek sağlamaktadır.
Uygulamada edindiği dosya bazlı tecrübe, güncel mevzuat bilgisi ve Yargıtay kararları ışığında geliştirdiği stratejik yaklaşımıyla her davayı somut olayın özelliklerine göre ele almaktadır. Süreç boyunca şeffaf iletişim, hukuki öngörülebilirlik ve sonuç odaklı çalışma prensibi ile hareket etmektedir.