Boşanma Süreci Nasıl İşler?

Boşanma sürecinin ilk aşaması eşlerin her ikisinin birden veya sadece bir eşin boşanma konusunda karar vermesi ile başlayan bir süreçtir. Bu kararın alınması boşanma dava sürecinin en zor aşaması olduğunu söyleyebiliriz. Anlaşmalı boşanma süreci ile çekişmeli boşanma dava süreci farklı olabilmektedir. Bu nedenle her iki boşanma davası türüne ilişkin muhtemel takip etmemiz gereken süreçleri ayrı ayrı belirtmek daha anlaşılabilir olacaktır. 

Anlaşmalı Boşanma Dava Süreci

Boşanma davası anlaşmalı olarak açılacak olsa da takip etmemi gereken süreçler vardır. Anlaşmalı boşanma davalarında sıralayacağımız bu işlemleri takip etmeniz halinde süreç daha hızlı ve sorunsuz bir şekilde tamamlanacaktır. 

Anlaşmalı Boşanma Protokolünün Hazırlanması

Anlaşmalı boşanma sürecinin ilk aşaması boşanma protokolünün hazırlanmasıdır. Anlaşmalı boşanma protokollerinin mahkemece kabul görmesi için boşanma kararı ile boşanmanın tüm sonuçları üzeride eşlerin anlaşmaya varmaları gerekir. Boşanma avukatı olarak mesleki tecrübelerimize dayanarak anlaşmalı boşanma protokollünde yer alması gereken unsurları aşağıdaki gibi sıralayabiliriz. 

1. Boşanma kararı / iradesi
2. Çocuğun velayeti
3. Çocuk ile kişisel ilişki kararları
4. İştirak nafakası
5. Yoksulluk nafakası
6. Maddi tazminat
7. Manevi tazminat
8. Yargı giderleri

Anlaşmalı Boşanma Dava Dilekçesinin Hazırlanması

Her ne kadar anlaşmalı boşanma davasının temelini boşanma protokolü oluştursa da; Boşanma dava sürecinin başlatılabilmesi için dava türüne uygun dilekçemizin hazırlanması gerekir. 

Anlaşmalı boşanma dava dilekçesi genellikle daha önce hazırladığımız boşanma protokolünün özeti şeklindedir. Anlaşmalı boşanma davasının çekişmeli boşanmaya dönüşmemesi için veya bu sürecin uzamaması için boşanma protokolü ile boşanma dava dilekçesinin birbiri ile çelişmemesi gerekir. 

Çekişmeli Boşanma Dava Süreci

Nasıl ki anlaşmalı boşama dava sürecinin ilk adımı boşanma protokolünün hazırlanması ise; Çekişmeli boşama davası sürecinin ilk aşaması boşanma nedenlerinin tespit edilmesidir. Mevcut durumunuzdaki boşanma sebeplerinin varlığını tespit edebilmek için aşağıdaki tabloda yer alan boşanma nedenleri ve örnek davranışlardan yararlanabilirsiniz. 

Çekişmeli Boşanma Nedenleri

Çekişmeli Boşanma Nedenleri	Bu Nedene Örnek Davranışlar
Zina (TMK 161)	Eşin başka biriyle cinsel ilişki yaşaması, otel kayıtları, mesajlaşmalar, sosyal medya yazışmaları, tanık beyanları
Hayata Kast, Pek Kötü veya Onur Kırıcı Davranış (TMK 162)	Fiziksel şiddet, ölümle tehdit, ağır hakaretler, aşağılayıcı söz ve davranışlar
Suç İşleme ve Haysiyetsiz Hayat Sürme (TMK 163)	Sürekli suç işleme, uyuşturucu ticareti, kumar bağımlılığı, toplumca ahlaka aykırı yaşam tarzı
Terk (TMK 164)	Evin terk edilmesi, haklı sebep olmaksızın ortak konuta dönmemek, ihtara rağmen geri dönülmemesi
Akıl Hastalığı (TMK 165)	Resmî sağlık kurulu raporu ile evliliğin çekilmez hale gelmesi, tedavi edilemeyen ruhsal hastalık
Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması veya Şiddetli Geçimsizlik (TMK 166/1)	Sürekli tartışma, ilgisizlik, ekonomik şiddet, duygusal şiddet, güven sarsıcı davranışlar
Anlaşmalı Boşanmanın Şartlarının Oluşmaması Sonrası Çekişmeli Boşanma (TMK m.166/3-4)	Tarafların protokolde anlaşamaması, mahkemede anlaşmadan vazgeçilmesi

Çekişmeli Boşanma Dava Dilekçesinin Hazırlanması

Çekişmeli boşanma sebeplerinin belirlenmesinden sonra bu sebeplere uygun şekilde boşanma dava dilekçesi hazırlanmalıdır. Çekişmeli boşanma dava dilekçesinde sadece bu nedenlerin belirtilmesi yeterli değildir. Ayrıca çocuğun velayeti konusunda bir talep bulunması halinde çocuğun üstün menfaatinin davacı eşte kalmasının neden uygun olduğu açıkça belirtilmelidir. Çekişmeli boşanma davalarında diğer bir önemli husus ise eşlerin kusur durumudur. Boşanma dilekçesinde evlilik birlikteliğini çekilemez hale getiren davalı eşin kusurlu hareketleri delilleri ile belirtilerek boşanma dilekçesinde açık ve anlaşılabilir bir şeklide yer almalıdır. 

Boşanma Dava Süreci

Yukarıda anlaşmalı boşanma süreci ve çekişmeli boşanma süreci konusunda vermiş olduğumuz bilgiler kısmen birbirinden farklıdır. Ancak boşanma davasının açılmasından sonra her iki boşanma türü içinde ortak noktalar bulunmaktadır. Boşanma davasını hazırlık aşaması olarak kabul edebileceğimiz bu aşamaların tamamlanmasından sonra ise boşanma davasının açılması ve devamındaki süreçler izlenmektedir. 

• Boşanma Davasının Açılması

Yukarıda aşamaların tamamlanmasından sonra boşanma davasının yetkili ve görevli mahkemede açılması ile birlikte resmi olarak boşanma dava süreci başlamış olacaktır. Bilindiği üzere boşanma davalarında görevli mahkeme Aile Mahkemeleri olup, yetkili mahkeme ise davacı veya davalının daimi ikame adresinde bulunan Aile Mahkemeleri veya her iki eşin birlikte en son 6 ay süre ile ikamet etmiş oldukları yer mahkemesidir.

Yetkili mahkemenin bu şekilde tespit edildikten sonra adliye içerisinde bulunan hukuk tevzi bürolarına, çekişmeli boşanma dava dilekçemiz veya anlaşmalı boşanma protokolü ile dava dilekçesi ile başvurmamız gerekir. Burada hesaplanan harç ve yargılama giderlerinin ödenmesi ile birlikte boşanma davası açılmış olacaktır. Boşanma davasının açılmasından sonraki karşılaşacağımız muhtemel aşamalar ise aşağıdaki gibidir. 

• Dilekçeler ve Ön İnceleme Aşaması

Mahkeme kendisine tevzi edilen dava dosyası üzerinde ön inceleme yaparak dava dilekçesini davalı tarafa tebliğ eder. Cevap dilekçesi, cevabı cevap dilekçesi sunulması bu aşama büyük ölçüde tamamlanmış olur. 

Dilekçelerin taraflara tebliği ve cevap dilekçelerinin verilmesi ile birlikte mahkeme ön inceleme duruşması yapmaya karar verir. Bu aşamada genellikle tarafların boşanmada kararlı olup olmadıkları ve boşanma nedenlerinin varlığı araştırılır. Boşanma dava sürecinde en önemli aşamanın dilekçeler ve cevap dilekçelerinin sunulması aşaması ise tahkikat aşaması olduğunu söylememiz yanlış olmayacaktır. 

• Tahkikat ve Delillerin Toplanması Aşaması

Boşanma dava sürecinin en uzun ve yoğun kısmının bu aşama olduğunu söyleyebiliriz. Bu aşamada tarafların dava dilekçesi ve cevap dilekçesinde belirtmiş oldukları deliller toplanır ve değerlendirilir. Dava dilekçesinde tanık, kamera kayıtları, mesaj kayıtları veya sosyal medya paylaşımları gibi deliller sunulması halinde bu deliller de incelenir. 

Ayrıca mahkeme resmi kurumlardan herhangi bir bilgi ve belge talep etmesi halinde bu aşamada ilgili kurumlardan bu bilgi ve belgeler talep edilir. Talep edilen bu belgeler ayrıca eşlerin kusur oranlarının tespitine yönelik belgeler olması nedeniyle bir önceki aşamada buna ilişkin talepler eksiksiz bir şekilde yazılı olarak mahkemeye sunulması gerekir. 

Eşlerden herhangi birisinin dava sonunda nafaka talebi bulunması halinde mahkeme dava sonucunu beklemeden re’sen tedbir nafakasına gerek bulunup bulunmadığını gözeterek bu konuda bir karar verir. 

• Velayet ve Nafaka Taleplerinin İncelenmesi

Bu aşamaya kadar boşanma konusunda gerekli şartların oluşması ve tarafların hala boşanmada kararlı olması halinde mahkeme velayet ve nafaka konusunda gerekli incelemeleri yapar. Velayet konusunda çocuğun üstün menfaatinin gözetilmesi için gerek görmesi halinde bilirkişi raporu talep edebilir. Ayrıca bu aşamada kusurlu eş tespit edilerek nafaka yükümlüğünün doğup doğmadığı da araştırılır. 

• Karar Aşaması

Mahkeme yukarıda özetlemiş olduğumuz tüm bu aşamaları tamamladıktan sonar herhangi bir araştırılacak husus kalmadığına kanaat getirmesi ile karar aşamasına geçilir. Bu aşamada gerek görülmesi halinde davacı ve davalı taraf mahkemece tekrar dinlenir. Tarafların son beyanları da alındıktan sonra karar açıklanır. Herhangi bir boşanma kararında dava dilekçesinde yer alan taleplere göre;

• Tarafların boşanmalarına
• Çocuğun velayeti
• Çocuk ile kişisel ilişki
• İştirak ve yoksulluk nafakası
• Talep olması halinde maddi ve manevi tazminat
• Ve son olarak yargılama giderleri

Konusunda gerekli karar verilerek alınan karar taraflara tebliğ edilir.  

• Kararın Kesinleşmesi

Boşanma süreci, dava aşamaları genel hatları ile yukarıda sıralamış olduğumuz şekilde gerçekleşir. Kararın verilmesinden sonra tarafların temyiz veya istinaf kanun yoluna başvurmamaları halinde karar kesinleşmiş olur. Kararın kesinleşmesinden sonra velayet, tazminat veya nafaka gibi hükümlerin de bu aşamadan sonra uygulanması mümkün hale gelir. 

• İstinaf Kanun Yoluna Başvuru

Boşanma dava sürecinde kanun yoluna başvuru genel bir aşama değilse de; Boşanma kararında hüküm altına alınmış hususların hukuka aykırı olduğunu düşünen taraf bu hukuka aykırılığın giderilmesi için istinaf kanun yoluna başvurabilir. Bunun için yasal sürelerde karar kesinleşmeden önce ilgili taraf gerekçeleri ile birlikte mahkemeye istinaf dilekçesini sunması gerekir. 

Boşanma Süreci Nasıl İşler (Özet Tablo)

Anlaşmalı Boşanma Süreci	Çekişmeli Boşanma Süreci
Eşlerin boşanma ve tüm sonuçlar konusunda tam mutabakata varması	Eşlerin boşanma veya sonuçları konusunda anlaşamaması
Evliliğin en az 1 yıl sürmüş olması şarttır	Evlilik süresi bakımından herhangi bir alt sınır yoktur
Taraflar birlikte veya biri diğerinin davasını kabul ederek başvurur	Taraflardan biri tek başına dava açar
Anlaşmalı boşanma protokolü hazırlanır	Dava dilekçesi ve cevap dilekçeleri hazırlanır
Nafaka, velayet, tazminat ve mal paylaşımı önceden belirlenir	Nafaka, velayet, tazminat ve kusur yargılama sırasında belirlenir
Genellikle tek duruşmada sonuçlanır	Birden fazla duruşma yapılır
Tanık dinlenmesine çoğu zaman gerek yoktur	Tanıklar, deliller ve bilirkişi incelemeleri yapılabilir
Hakim sadece iradelerin serbestliğini ve protokolü denetler	Hakim kusur durumunu ve delilleri değerlendirir
Ortalama 1–2 ay içinde sonuçlanır. (Çoğu zaman tek celsede boşanmak mümkündür.)	Ortalama 1–3 yıl sürebilir
Yargılama giderleri ve masraflar daha düşüktür	Yargılama giderleri ve masraflar daha yüksektir
Taraflar arasında çatışma ve yıpranma minimumdur	Taraflar arasında psikolojik ve hukuki yıpranma yüksektir
Karar kısa sürede kesinleşir	İstinaf ve temyiz süreçleriyle uzayabilir

SIK SORULAN SORULAR

Boşanma İçin İlk Ne Yapılır?

Boşanmak isteyen eşin ilk olarak yapması gereken, evlilik birlikteliğinin ne şekilde sona erdirileceğine karar vermesidir. Eşler arasında herhangi bir konuda uyuşmazlık bulunması halinde çekişmeli boşanma, herhangi bir uyuşmazlık bulunmaması halinde ise anlaşmalı boşanma söz konusu olur. Ancak sürecin daha hızlı ve sağlıklı ilerlenmesi isteniyorsa boşanmak konusunda kararlı olan eşin öncelikle boşanma avukatından gerekli hukuki desteğin alınması gerekir. 

Adliyeye Gitmeden Boşanma Dava Sürece Başlatılır Mı?

Adliyeye gitmeden boşanma sürecinin başlatılması mümkündür. Bunun için ise iki alternatifimiz vardır. Birisi e-devlet (UYAP VATANDAŞ) aracılığı ile davanın açılması diğer bir alternatifimiz ise boşanma avukatına bu konuda vekalet verilmesidir. Boşanma avukatına vekalet verilmesi ile birlikte tüm hukuki süreç vekil aracılığı ile tamamlanır. Ancak özellikle anlaşmalı boşanmalarda hakim zorunlu olarak tarafların beyanlarını duruşma açarak alması gerekir. 

Boşanma Dava Sürecinde Çocuğun Görüşü Alınır Mı?

Çekişmeli boşanma sürecinde çocuğun velayeti en önemli husustur. Çocuğun velayeti belirlenirken de, çocuğun üstün menfaati gözetilir. Elbette ki bu konuda çocuğun görüşü oldukça önemlidir. Çocuğun yaşına ve algılama yeteneğinin gelişmişliğine göre mahkeme gerek görmesi halinde pedagog ve uzman psikolog nezaretinde çocuğun görüşünün alınmasına karar verebilir. Ancak bu zorunlu ve genel bir uygulama değildir. 

Boşanma Sürecinde Ortak Konutu Kim Kullanır?

Boşanma davası devam ederken ortak konutun hangi eş tarafından kullanılacağını mahkeme tedbir şeklide bir karar verebilir. Genellikle çocukların fiili olarak hangi eş ile birlikte yaşadığı ve eşlerin barınma ihtiyaçları gibi durumlar dikkate alınır. Bu tedbir ile boşanma dava sürecinde tarafların mağduriyet yaşamasının önüne geçilmiş olunur. 

Boşanma Sürecinde Avukat Zorunlu Mudur?

Hukuk sistemimizde herhangi bir davanın açılmasında davacının veya davalının kendisini avukat ile temsil ettirmesi zorunlu değildir. Gerek görmesi halinde taraflar davayı bizzat kendileri açarak bu süreci kendileri takip edebilirler. Ancak anlaşmalı boşanma davaları da dahil olmak üzere özellikle çekişmeli boşanma davaları; usul kuralları, delillerin değerlendirilmesi ve boşanmanın mali sonuçları itibariyle hukuki bilgi gerektiren konulardır. Avukat desteği ileride doğabilecek herhangi bir hak kaybının önüne geçerek boşanma sürecinin daha sağlıklı yürütülmesi açısından önemlidir. 

Boşanma Davasını Kim Açarsa Avantajlı Olur?

Boşanma davasının ilk olarak hangi eş tarafından açıldığı, eşe herhangi bir üstünlük sağlamaz. Boşanma davalarında önemli olan boşanma sebeplerinin ispatlanabilirliği ve eşlerin kusur durumlarının ortaya konulabilmesidir. 

Boşanma Sürecinde Başka Bir İlişki Yaşamak

Boşanma kararı kesinleşmeden önce her iki eş yasal olarak evli olarak kabul edilirler ve evlilik birlikteliğinden doğan birçok yükümlülük boşanma sürecinde de geçerliliğini korur. Bu nedenle resmi olarak boşanma kararı alınmamasına rağmen eşlerden herhangi birisinin başka bir cinsel birliktelik yaşaması zinaya sebebiyet verebilecek ve eşin aleyhine sonuçlar doğurabilecektir. 

Boşanma Süreci Ne Kadar Sürer?

Boşanma süreci daha çok açılan boşanma davasının türüne göre değişiklik gösterir. Örneğin anlaşmalı boşanma süreci ortalama 1-2 ay iken çekişmeli boşanma süreci 1 yıl veya daha uzun bir sürece tabi olabilmektedir.