Ana içeriğe atla

Gürlek Hukuk Bürosu

Velayet Belgesi Nedir, Nasıl Alınır? e-Devlet ve Mahkeme Yolu

Velayet Belgesi Nedir, Nasıl Alınır? e-Devlet ve Mahkeme Yolu

Mevzuatta “velayet belgesi” adıyla düzenlenmiş tek bir resmî belge yoktur. Uygulamada okulların, bankaların, pasaport biriminin ya da yurt dışı makamlarının istediği “velayet belgesi”, velayetin kimde olduğunu gösteren belgeyi ifade eder ve velayetin nereden doğduğuna göre değişir. Boşanma ya da velayet davası sonucunda verilmiş bir velayet varsa bu belge, mahkeme kaleminden alınan kesinleşme şerhli karar örneği ya da UYAP Vatandaş Portal üzerinden indirilen e-imzalı karardır. e-Devlet’te “velayet belgesi” adlı ayrı bir hizmet bulunmaz; e-Devlet’ten alınabilen nüfus kayıt örneği kimlik ve aile bağını gösterir, ancak kurumların çoğu velayet için mahkeme kararını ister. Evlilik devam ediyorsa velayet kanun gereği anne ve babada birlikte olduğundan ayrıca bir belgeye gerek yoktur. Aşağıda velayet belgesinin hangi durumlarda istendiği, e-Devlet, UYAP ve mahkeme kalemi yollarının adım adım nasıl işlediği, yurt dışında kullanım için apostil ve sık yapılan hatalar açıklanmaktadır.

Velayet Belgesi Nedir?

Velayet, ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi, temsili ve mallarının yönetimi konusunda anne ve babaya tanınan hak ve yükümlülüklerin bütünüdür (TMK m. 335 vd.). Velayetin kapsamı ve velayet altındaki çocuk adına hangi işlemlerde kimin onayının gerektiği velayet altındaki çocuk yazısında ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Velayet belgesi, bu yetkinin kimde olduğunu üçüncü kişilere karşı ispat etmeye yarayan belgedir. Velayet hangi yolla doğduysa belge de ona göre belirlenir:

Durum Velayet kimde? Velayeti gösteren belge
Evlilik devam ediyor Anne ve babada birlikte (TMK m. 336/1) Ayrı belge gerekmez; nüfus kayıt örneği evliliği ve soybağını gösterir
Boşanma davası sürüyor Mahkeme tedbiren bir ebeveyne bırakmışsa o ebeveynde Geçici velayete ilişkin ara karar (tensip ya da tedbir kararı)
Boşanma kesinleşmiş Kararda velayeti verilen ebeveynde (TMK m. 336/3) Kesinleşme şerhli boşanma kararı
Ortak velayet kararı Her iki ebeveynde Kesinleşme şerhli boşanma ya da velayet kararı
Velayet sonradan değiştirilmiş Değişiklik kararında gösterilen ebeveynde Kesinleşme şerhli velayetin değiştirilmesi kararı
Anne ve baba evli değil Kural olarak annede (TMK m. 337) Nüfus kayıt örneği; babaya verilmişse mahkeme kararı
Ebeveynlerden biri ölmüş Sağ kalan ebeveynde (TMK m. 336/3) Ölüm kaydını gösteren nüfus kayıt örneği
Velayet kaldırılmış, vasi atanmış Vasi Sulh hukuk mahkemesinin vasi atama kararı ve vasilik belgesi

Velayet Belgesi Nerelerde İstenir?

  • Okul kaydı ve nakil: Boşanmış ebeveynlerde okul, kaydı yapan velinin velayet sahibi olduğunu görmek isteyebilir.
  • Pasaport başvurusu: Çocuğa pasaport çıkarılırken velayet sahibinin muvafakati aranır. Velayet tek ebeveyndeyse o ebeveynin başvurusu yeterlidir; dava sürerken geçici velayet ara kararı yoksa ebeveynlerin birlikte başvurması gerekir.
  • Yurt dışı çıkış ve vize: Çocuk tek ebeveynle ya da ebeveynsiz seyahat edecekse, hedef ülke konsoloslukları velayet kararını ve diğer ebeveynin muvafakatnamesini isteyebilir.
  • Banka hesabı, yatırım ve sigorta işlemleri: Çocuk adına hesap açılması ya da para çekilmesi.
  • Hastane ve ameliyat onamı: Planlı tıbbi müdahalelerde yasal temsilcinin onayı.
  • Miras ve tapu işlemleri: Çocuğun mirasçı olduğu durumlarda temsilcinin kim olduğunun gösterilmesi.
  • SGK, nafaka ve sosyal yardım başvuruları.

Velayet Belgesi e-Devlet’ten Alınır mı?

e-Devlet’te “velayet belgesi” adıyla bir hizmet yoktur. Ancak üç hizmet bu süreçte kullanılır:

  1. Nüfus Kayıt Örneği (İçişleri Bakanlığı): e-Devlet’te “Nüfus Kayıt Örneği Belgesi Sorgulama” hizmetinden kendinizin ve çocuğunuzun kaydını barkodlu olarak alabilirsiniz. Bu belge çocuğun kimliğini, anne ve babasını ve medeni hâl değişikliklerini gösterir. Mahkeme yazı işleri müdürlükleri, kesinleşen velayet kararlarını nüfus müdürlüğüne bildirmekle yükümlüdür (5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 55) ve velayet bilgisi aile kütüğüne işlenir. Ancak nüfus kayıt örneğinin standart çıktısında velayet bilgisinin yer almadığı durumlar olduğundan, kurumların çoğu bu belgeyi tek başına yeterli saymaz.
  2. Dava Dosyası Sorgulama (Adalet Bakanlığı): e-Devlet’ten taraf olduğunuz dava dosyalarını ve durumunu görüntüleyebilirsiniz; ancak bu ekran karar metnini resmî belge olarak vermez.
  3. UYAP Vatandaş Portal: e-Devlet şifresiyle girilen UYAP Vatandaş Portal‘da taraf olduğunuz dosyanın evrakları arasında boşanma ya da velayet kararı yer alır ve e-imzalı olarak indirilebilir. Bu, uygulamada “e-Devlet’ten velayet belgesi” denilen yoldur.

UYAP Vatandaş’tan velayet kararı nasıl indirilir?

  1. vatandas.uyap.gov.tr adresine e-Devlet şifresiyle giriş yapın.
  2. “Dosya Sorgulama İşlemleri” bölümünden yargı türü olarak “Hukuk”u seçin ve boşanma ya da velayet davasının görüldüğü aile mahkemesi dosyasını açın.
  3. “Evrak” sekmesinde karar (gerekçeli karar) belgesini bulun ve görüntüleyin.
  4. Belgeyi indirin; e-imzalı karar, UYAP üzerinden doğrulanabilir niteliktedir.
  5. Kararın kesinleşip kesinleşmediğini dosyanın “Kesinleşme” bilgisinden kontrol edin. Kesinleşme şerhi verilmemişse kurumlar belgeyi kabul etmeyebilir.

Avukatla takip edilen dosyalarda evraklar avukat tarafından da indirilip verilebilir. Dosya çok eskiyse ve UYAP’a taranmamışsa karar portalda görünmeyebilir; bu durumda mahkeme kalemine başvurmak gerekir.

Mahkemeden Velayet Belgesi Nasıl Alınır?

En çok kabul gören belge, mahkeme kaleminden alınan kesinleşme şerhli onaylı karar örneğidir. Taraflar, kararın onaylı örneğini her zaman isteyebilir.

  1. Kararı veren aile mahkemesinin kalemine (aile mahkemesi yoksa asliye hukuk mahkemesine) kimliğinizle başvurun. Dosya numarasını bilmeniz işlemi hızlandırır; bilmiyorsanız UYAP Vatandaş ya da e-Devlet’ten öğrenebilirsiniz.
  2. Kararın kesinleşmiş olması gerekir. Kesinleşme, istinaf ve temyiz sürelerinin geçmesi ya da kanun yolu incelemesinin bitmesiyle gerçekleşir. Kalem, kararın altına ya da ayrı bir sayfaya kesinleşme şerhini düşer. Kesinleşmenin ne zaman gerçekleştiği boşanma kararının kesinleşmesi ve kesinleşme şerhi yazısında anlatılmıştır.
  3. Onaylı örnek için sayfa başına suret harcı ödenir; tutar düşüktür ve harç tarifesine göre her yıl güncellenir.
  4. Başka bir şehirde oturuyorsanız, bulunduğunuz yer adliyesinden UYAP üzerinden karar örneği talep edebilir ya da UYAP Vatandaş’tan elektronik başvuru yapabilirsiniz.

Boşanma kararında velayet hükmü genellikle “müşterek çocuk …’nın velayetinin davacı anneye verilmesine” şeklinde hüküm fıkrasında yer alır. Kurumlar kararın tamamını değil yalnızca kimlik ve hüküm kısmını görmek isteyebilir; ancak onaylı örnek kararın tamamını kapsar. Kişisel bilgilerin korunması açısından kurumun neyi istediğini önceden sormak yararlıdır.

Yurt Dışında Kullanılacak Velayet Belgesi: Apostil

Velayet kararı yurt dışında, örneğin bir okul kaydında, oturum izninde ya da konsoloslukta kullanılacaksa iki işlem gerekir:

  1. Apostil: Türkiye, yabancı resmî belgelerin tasdiki şartının kaldırılmasına ilişkin 1961 tarihli Lahey Sözleşmesi’ne taraftır. Mahkeme kararlarına apostil şerhi, kararın verildiği yerdeki adli yargı adalet komisyonu başkanlığınca verilir. Apostil, kesinleşme şerhli onaylı karar örneği üzerine konur.
  2. Yeminli tercüme: Belgenin, kullanılacağı ülkenin diline yeminli tercümanca çevrilmesi ve gerekirse tercümenin noter onayı. Hedef ülke sözleşmeye taraf değilse apostil yerine konsolosluk tasdiki gerekebilir.

Yurt dışında verilmiş bir velayet kararının Türkiye’de geçerli olması için ise tanıma ya da tenfiz kararı gerekir; bu, ayrı bir dava yoludur.

Noterden Velayet Belgesi Alınır mı?

Hayır. Velayet, anne ve babanın anlaşmasıyla ya da noter işlemiyle devredilemez veya değiştirilemez; velayetin düzenlenmesi yalnızca mahkeme kararıyla olur. Noterde yapılabilecek olan, velayet sahibinin çocuğun yurt dışına çıkışı, pasaport ya da belirli bir işlem için diğer ebeveyne veya üçüncü kişiye verdiği muvafakatname ya da vekâletnamedir. Bu belgeler velayeti değiştirmez; yalnızca belirli bir işlem için izin niteliğindedir.

Ebeveynler velayetin diğer tarafa geçmesi konusunda anlaşmış olsalar bile bu, mahkemece velayetin değiştirilmesi davası sonucunda karara bağlanmadıkça hukuken geçerli olmaz.

Sık Yapılan Hatalar

  • Kesinleşmemiş kararı velayet belgesi olarak sunmak: Gerekçeli karar tebliğ edilmiş ama istinaf süresi dolmamışsa velayet hükmü henüz kesinleşmemiştir. Bu dönemde geçerli olan, varsa geçici velayet ara kararıdır.
  • Kısa kararı kullanmak: Duruşma sonunda verilen kısa karar (hüküm özeti) kurumlar tarafından çoğu zaman kabul edilmez; gerekçeli kararın kesinleşme şerhli örneği istenir.
  • Ortak velayeti tek ebeveyn velayeti gibi kullanmak: Ortak velayette pasaport ve yurt dışı işlemlerinde iki ebeveynin de onayı gerekir.
  • Velayet sonradan değiştiği hâlde eski kararı sunmak: Velayetin değiştirilmesi kararı kesinleşmişse eski boşanma kararı artık velayeti göstermez.

Sık Sorulan Sorular

Velayet belgesi kaç günde alınır?

Karar kesinleşmişse mahkeme kaleminden aynı gün, UYAP Vatandaş’tan ise anında indirilebilir. Kesinleşme şerhi henüz verilmemişse kalemin şerhi düşmesi birkaç gün sürebilir.

Evliyken velayet belgesi alınır mı?

Gerek yoktur. Evlilik devam ederken velayet anne ve babada birlikte bulunur ve bu, kanundan doğar. Kurum bir belge isterse nüfus kayıt örneği evliliği ve soybağını göstermeye yeterlidir.

Okul için velayet belgesi gerekli mi?

Kayıt ve nakil işlemlerinde velayet sahibinin işlem yapması gerekir; boşanmış ebeveynlerde okul velayet kararını isteyebilir. Velayeti olmayan ebeveyn, çocuğun eğitim durumu hakkında okuldan bilgi alma hakkına sahiptir (TMK m. 326/3); bunun için velayet belgesi gerekmez.

Velayet belgesi süresi var mı?

Kesinleşmiş kararın geçerlilik süresi yoktur; velayet değiştirilmedikçe ya da çocuk ergin olmadıkça geçerlidir. Bazı kurumlar ise son birkaç ay içinde alınmış onaylı örnek isteyebilir.

Velayet kararı kaybolursa ne yapılır?

Mahkeme kaleminden yeniden onaylı örnek alınabilir ya da UYAP Vatandaş’tan tekrar indirilebilir. Karar mahkeme arşivinde ve UYAP’ta saklandığından kaybolması hak kaybına yol açmaz.

Velayet belgesi, çoğu zaman velayetin kimde olduğundan çok kararın kesinleşip kesinleşmediği ve doğru belge türünün sunulup sunulmadığı yüzünden sorun çıkarır. Velayetin düzenlenmesi, değiştirilmesi ya da yurt dışında kullanılacak kararların hazırlanması için boşanma avukatı desteği alınabilir.

Hukuki Dayanaklar ve Kaynaklar

Yazımızı beğendiniz mi? Puan vermek için yıldızı tıklayın. post

Bizi Arayın

0553 8762110

Avukat AI’a Sor

Avukat-AI’a Sor Soruna Hızlı Yanıt Al. Hukuki danışmanlık değildir. Avukat-AI’a Gitmek için tıklayınız

Avukat Ataol Ertuğrul GÜRLEK
Avukat Ataol Ertuğrul GÜRLEK

İletişim Bilgileri:

Telefon: +90 553 876 21 10
E-posta: [email protected]
Adres: Kırcaali, Kayalı Sk. Tuğcu Plaza D:1 Kat:1 No:25, 16220 Osmangazi/Bursa

Hemen Ara Whatsapp
Whatsapp