Kazai rüşt, kanundaki adıyla ergin kılınma, 18 yaşını doldurmamış bir kişinin mahkeme kararıyla ergin (reşit) sayılmasıdır. Türk Medeni Kanunu m. 12’ye göre on beş yaşını dolduran küçük, kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkemece ergin kılınabilir. Karar için dört koşul birlikte aranır: küçüğün 15 yaşını doldurmuş olması, kendisinin bunu istemesi, anne ve babasının (velayet tek ebeveyndeyse o ebeveynin) rıza göstermesi ve ergin kılınmanın çocuğun yararına olması. Başvuru, küçüğün yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine hasımsız bir dilekçeyle yapılır; dava çekişmesiz yargı işi olduğundan karşı taraf yoktur ve dosya çoğu zaman tek duruşmada ya da duruşmasız, birkaç hafta ile birkaç ay içinde sonuçlanır. Karar kesinleştiğinde kişi tam fiil ehliyeti kazanır; ancak oy kullanma, sürücü belgesi ve evlenme yaşı gibi doğrudan yaşa bağlanmış kurallar değişmez. Aşağıda kazai rüşt şartları, hangi durumlarda verildiği, başvuru adımları, dilekçede bulunması gerekenler, süre ve masraf ile kararın sonuçları açıklanmaktadır.
İçindekiler
ToggleKazai Rüşt Nedir? Erginlik Türleri
Türk hukukunda erginlik üç yolla kazanılır:
| Erginlik türü | Nasıl kazanılır? | Dayanak |
|---|---|---|
| Yasal erginlik | 18 yaşın doldurulmasıyla kendiliğinden | TMK m. 11/1 |
| Evlenmeyle erginlik | Evlenen kişi, 18 yaşından küçük olsa bile ergin olur; boşansa da erginlik sürer | TMK m. 11/2 |
| Kazai rüşt (ergin kılınma) | 15 yaşını dolduran küçüğün, kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkeme kararıyla ergin kılınması | TMK m. 12 |
“Kazai” sözcüğü “yargısal” anlamına gelir; kazai rüşt kararı, yaşın değil mahkeme kararının erginlik sağladığını anlatır. Karar kişinin yaşını değiştirmez; yalnızca hukuki işlem yapma ehliyetini 18 yaşından önce tam hâle getirir.
Kazai Rüşt Şartları Nelerdir?
Mahkeme, TMK m. 12 ve Yargıtay uygulaması çerçevesinde şu dört koşulun birlikte gerçekleşip gerçekleşmediğini inceler:
- 15 yaşın doldurulmuş olması. Küçüğün başvuru sırasında değil, karar anında 15 yaşını doldurmuş olması gerekir. 15 yaşından küçükler hiçbir gerekçeyle ergin kılınamaz. Yaş, nüfus kaydına göre belirlenir; nüfus kaydındaki doğum tarihi hatalıysa önce yaş düzeltme davası gerekir.
- Küçüğün kendi isteği. Ergin kılınma, kişiye sıkı sıkıya bağlı bir haktır; talebin küçüğün kendisinden gelmesi gerekir. Anne babanın çocuğun isteği dışında başvurması mümkün değildir. Mahkeme, küçüğü bizzat dinleyerek isteğinin serbest ve bilinçli olduğunu kontrol eder.
- Velinin rızası. Evlilik sürüyorsa velayet anne ve babada birlikte olduğundan her ikisinin de rızası gerekir. Boşanma hâlinde velayet kimdeyse onun rızası yeterlidir; ancak mahkemeler çoğu zaman diğer ebeveynin de görüşünü alır. Çocuk vesayet altındaysa rıza vasi tarafından verilir ve vesayet makamının görüşü alınır. Rıza, dilekçeye ek yazılı beyanla ya da duruşmada sözlü olarak verilebilir.
- Küçüğün yararı. Kanun metninde açıkça yazmasa da Yargıtay, ergin kılınmanın küçüğün menfaatine olmasını arar. Mahkeme, kararın çocuğu koruma amacına aykırı sonuç doğurmayacağından emin olmalıdır. Bu nedenle somut ve makul bir gerekçe beklenir: bir işletmeyi devralmak, kendi adına ticari faaliyet yürütmek, yurt dışında eğitim ya da iş için tek başına hukuki işlem yapmak, ailenin geçimini sağlamak, miras ya da tazminat kaynaklı malvarlığını yönetmek gibi. Yalnızca “ehliyet almak istiyorum” ya da “aileden bağımsız yaşamak istiyorum” gibi gerekçeler tek başına yeterli görülmeyebilir.
Mahkeme ayrıca küçüğün ayırt etme gücüne sahip olduğunu ve ergin bir kişinin sorumluluklarını taşıyabilecek olgunlukta bulunduğunu değerlendirir; gerekirse sosyal inceleme raporu alır ya da pedagog/psikolog görüşüne başvurur.
Kazai Rüşt Hangi Durumlarda Verilir?
Uygulamada kabul gören başlıca durumlar şunlardır:
- Küçüğün aile işletmesinde fiilen çalışması ve işletmeyi kendi adına yürütmesinin gerekmesi
- Meslek lisesi ya da sanat okulu mezunu küçüğün kamu görevine atanmak istemesi (657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m. 40, 15 yaşını dolduran ve kazai rüşt kararı alan meslek okulu mezunlarının memur olabileceğini düzenler)
- Sporcu, sanatçı ya da içerik üreticisi olarak kendi adına sözleşme imzalama ihtiyacı
- Miras, bağış ya da tazminat yoluyla edinilen malvarlığının bizzat yönetilmesi
- Yurt dışında eğitim, çalışma ya da ikamet işlemlerinde yasal temsilci bulunmaksızın işlem yapma ihtiyacı
- Anne babanın yurt dışında ya da uzakta yaşaması nedeniyle günlük hukuki işlemlerin aksaması
Buna karşılık, sırf anne babayla anlaşmazlık, nişan ya da evlenme isteği, sürücü belgesi almak gibi gerekçeler mahkemece yeterli bulunmayabilir; çünkü bu amaçların bir kısmına kazai rüşt zaten hizmet etmez.
Kazai Rüşt Davası Hangi Mahkemede Açılır?
Ergin kılınma, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda açıkça çekişmesiz yargı işi olarak sayılmıştır (HMK m. 382/2-a-1). Çekişmesiz yargı işlerinde aksine düzenleme yoksa sulh hukuk mahkemesi görevlidir (HMK m. 383). Yetkili mahkeme, küçüğün yerleşim yeri mahkemesidir; küçüğün yerleşim yeri, velayeti elinde bulunduran ana babanın yerleşim yeridir (TMK m. 21).
Dava hasımsız açılır; davalı gösterilmez. Dosyada ilgili sıfatıyla anne ve baba yer alır. Basit yargılama usulü uygulanır; mahkeme dosya üzerinden karar verebilir ancak uygulamada küçüğü ve velileri dinlemek için en az bir duruşma yapılır.
Kazai Rüşt Başvurusu Nasıl Yapılır? Adım Adım
- Belgeleri hazırlayın: küçüğün ve velilerin kimlik fotokopileri, nüfus kayıt örneği, boşanma varsa velayete ilişkin karar örneği, ergin kılınma gerekçesini destekleyen belgeler (işyeri kaydı, sözleşme teklifi, okul/iş yazısı, yurt dışı kabul belgesi, sporcu lisansı gibi).
- Dilekçeyi yazın. Dilekçe küçük adına düzenlenir; küçük ayırt etme gücüne sahip olduğundan talebi bizzat imzalar. Velilerin rıza beyanı dilekçeye ek olarak sunulur ya da dilekçede birlikte imza atılır.
- Harç ve gider avansını yatırın. Dava maktu harca tabidir; tebligat ve bilirkişi için gider avansı alınır. Toplam masraf diğer dava türlerine göre düşüktür.
- Başvuruyu yapın. Dilekçe, sulh hukuk mahkemesi tevzi bürosuna elden verilir ya da e-Devlet şifresiyle UYAP Vatandaş Portal üzerinden elektronik olarak gönderilir. Avukat aracılığıyla açılacaksa vekâletname gerekir; 15 yaşını dolduran küçük, kişiye sıkı sıkıya bağlı bu hak için bizzat vekâlet verebilir, uygulamada veli de vekâletnameye katılır.
- Duruşma. Mahkeme küçüğü ve velileri dinler, isteğin serbest iradeyle verildiğini ve gerekçenin ciddiyetini değerlendirir. Gerekli görürse sosyal inceleme raporu ister.
- Karar ve kesinleşme. Koşullar sağlanıyorsa küçüğün ergin kılınmasına karar verilir. Karara karşı istinaf yolu açıktır; taraflar istinaftan feragat ederse karar hemen kesinleşir. Kesinleşen karar nüfus müdürlüğüne bildirilir ve nüfus kaydına “ergin kılındı” şerhi işlenir.
Kazai Rüşt Dilekçesinde Neler Bulunmalı?
Hazır bir şablon yerine dilekçenin içermesi gereken unsurları bilmek daha güvenlidir; çünkü mahkemeyi ikna eden kısım gerekçedir. Dilekçede sırasıyla şunlar yer alır:
- Başlık: “… Sulh Hukuk Mahkemesine” ve “Ergin kılınma (kazai rüşt) talebi”
- Talep eden küçüğün adı, T.C. kimlik numarası, doğum tarihi ve adresi; veli olarak anne ve babanın kimlik bilgileri
- Açıklamalar bölümünde: küçüğün 15 yaşını doldurduğu, ergin kılınmayı bizzat istediği, anne ve babasının rıza gösterdiği ve ergin kılınmanın neden küçüğün yararına olduğu; bu bölümde somut olay anlatılır ve belgelere atıf yapılır
- Hukuki dayanak: TMK m. 12, HMK m. 382 ve 383
- Deliller: nüfus kaydı, veli rıza beyanı, gerekçeyi destekleyen belgeler, gerekirse tanık
- Sonuç ve talep: “… doğumlu …’nın TMK m. 12 uyarınca ergin kılınmasına karar verilmesi”
- Küçüğün ve rıza gösteren velilerin imzaları
Varsayımsal bir örnekle gerekçe bölümü şöyle kurulabilir: 16 yaşındaki meslek lisesi mezunu bir genç, babasının işlettiği oto tamir atölyesinde çalışmakta ve babasının sağlık sorunu nedeniyle işletmeyi devralması gerekmektedir. Dilekçede babanın sağlık raporu, işletmenin kayıtları ve gencin mesleki yeterlilik belgesi sunulur; anne ve baba rıza beyanını imzalar. Bu kurgu, mahkemenin aradığı “somut yarar” koşulunu karşılar.
Kazai Rüşt Davası Ne Kadar Sürer, Masrafı Nedir?
Çekişmesiz yargı işi olduğu ve karşı taraf bulunmadığı için kazai rüşt davası genellikle birkaç hafta ile iki üç ay arasında sonuçlanır. Süreyi belirleyen etkenler mahkemenin duruşma günü yoğunluğu, sosyal inceleme raporu istenip istenmediği ve kararın kesinleşme süresidir. Taraflar duruşmada istinaftan feragat ederse karar aynı gün kesinleşebilir.
Masraf, maktu başvuru ve karar harcı ile gider avansından ibarettir. Avukatla takip ediliyorsa vekâlet ücreti eklenir. Dava sonunda yargılama gideri karşı tarafa yükletilemez; çünkü karşı taraf yoktur.
Kazai Rüşt Kararının Sonuçları: Neler Değişir, Neler Değişmez?
| Konu | Kazai rüşt sonrası durum |
|---|---|
| Fiil ehliyeti | Tam fiil ehliyeti kazanılır; sözleşme, satış, banka işlemi, dava açma gibi işlemler veli onayı olmadan yapılır |
| Velayet | Sona erer; anne baba çocuğun yasal temsilcisi olmaktan çıkar |
| İştirak nafakası | Çocuk için ödenen nafaka, erginlikle birlikte sona erer; eğitim sürüyorsa ergin kişi yardım nafakası isteyebilir |
| Malvarlığı yönetimi | Kişi kendi mallarını yönetir; ana babanın çocuk malları üzerindeki yönetim hakkı biter |
| Memuriyet | Meslek okulu mezunu, 15 yaşını doldurmuş ve kazai rüşt kararı almışsa 18’den önce devlet memurluğuna atanabilir (DMK m. 40) |
| Evlenme | Değişmez: 17 yaşını doldurmadan evlenilemez; 17 yaşında evlenme için ana baba izni, olağanüstü hâllerde 16 yaşında hâkim izni gerekir (TMK m. 124). Ergin kılınan kişi 17 yaşındaysa yasal temsilci izni aranmaz |
| Sürücü belgesi | Değişmez: yaş sınırları Karayolları Trafik Yönetmeliği’nde sınıf bazında belirlenmiştir; B sınıfı için 18 yaş aranır |
| Seçme ve seçilme | Değişmez: 18 yaş |
| Ceza sorumluluğu | Değişmez: ceza hukukunda yaş, takvim yaşına göre belirlenir; 18 yaşından küçükler çocuk yargılamasına tabidir |
| Askerlik, alkol ve tütün satışı gibi yaşa bağlı kurallar | Değişmez |
| Geri alınması | Kesinleşen karar geri alınamaz; erginlik kalıcıdır |
Velayetin sona ermesinin pratik sonuçları için velayet altındaki çocuk yazısına, nafakanın erginlikle kesilmesi ve üniversite dönemi için iştirak nafakası ne zaman kesilir yazısına bakabilirsiniz.
Kazai Rüşt Kararı e-Devlet’ten Alınır mı, Nasıl Sorgulanır?
Kazai rüşt için e-Devlet üzerinden doğrudan başvuru yapılamaz; dava mahkemede açılır. e-Devlet’in bu süreçteki işlevi ikidir: UYAP Vatandaş Portal üzerinden dilekçenin elektronik gönderilmesi ve karar verildikten sonra kararın yine UYAP Vatandaş’tan görüntülenmesi. Karar kesinleştikten sonra nüfus kaydına işlendiğinden, e-Devlet’teki nüfus kayıt örneğinde erginlik durumu görünür. Kurumlara sunmak için mahkeme kaleminden kesinleşme şerhli karar örneği alınır; “kazai rüşt belgesi” denilen belge bu karar örneğidir.
Sık Sorulan Sorular
Kazai rüşt kaç yaşında alınır?
15 yaşını doldurmuş ve 18 yaşını doldurmamış kişiler için verilir. 15 yaşından küçükler ergin kılınamaz; 18 yaşını dolduran zaten kendiliğinden ergindir.
Anne ya da baba rıza vermezse kazai rüşt alınabilir mi?
Evlilik sürüyorsa velayet ortak olduğundan her ikisinin rızası gerekir; birinin rıza vermemesi hâlinde mahkeme kural olarak talebi reddeder. Boşanmada yalnızca velayet sahibinin rızası aranır. Ancak rıza vermeyen ebeveynin tutumunun açıkça çocuğun yararına aykırı olduğu istisnai durumlarda mahkeme çocuğun yararını önceleyerek değerlendirme yapabilir; bu, dosyaya özgü bir sonuçtur.
Kazai rüşt ile ehliyet alınır mı?
Hayır. Sürücü belgesi yaş sınırları ergin olmaya değil takvim yaşına bağlıdır; B sınıfı için 18 yaş kuralı kazai rüştle aşılamaz.
Kazai rüşt ile memur olunur mu?
Evet, sınırlı bir hâlde: 657 sayılı Kanun m. 40 uyarınca bir meslek veya sanat okulunu bitiren, 15 yaşını doldurmuş ve kazai rüşt kararı almış kişiler devlet memurluğuna atanabilir. Diğer kamu görevleri için ilgili mevzuattaki yaş koşulu geçerliliğini korur.
Kazai rüşt alan çocuğun nafakası kesilir mi?
Evet. İştirak nafakası çocuğun ergin olmasıyla sona erer; kazai rüşt de erginlik olduğundan nafaka yükümlülüğü biter. Eğitimi devam eden ergin kişi, koşulları varsa kendi adına yardım nafakası davası açabilir.
Karar verildikten sonra aile bundan vazgeçebilir mi?
Hayır. Kesinleşen ergin kılınma kararı geri alınamaz. Bu nedenle mahkeme, karar öncesinde küçüğün isteğinin ve ailenin rızasının bilinçli olduğundan emin olmak ister.
Kazai rüşt davasında sonucu belirleyen, gerekçenin somut belgelerle ortaya konması ve velayet durumuna göre doğru kişilerden rıza alınmasıdır; boşanmış ailelerde velayet ve rıza konusunun dosyaya nasıl yansıtılacağı için bursa boşanma avukatı desteği alınabilir.
Hukuki Dayanaklar ve Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 11, 12, 21, 124, 335–336 — Mevzuat Bilgi Sistemi
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 382/2-a-1, 383, 385 — Mevzuat Bilgi Sistemi
- 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m. 40 — Mevzuat Bilgi Sistemi

Avukat Ataol Ertuğrul Gürlek, Bursa’da boşanma ve aile hukuku alanında hukuki danışmanlık ve dava vekilliği hizmeti sunmaktadır. Anlaşmalı ve çekişmeli boşanma davaları başta olmak üzere; velayet, nafaka, mal paylaşımı ve maddi–manevi tazminat uyuşmazlıklarında müvekkillerine profesyonel destek sağlamaktadır.
Uygulamada edindiği dosya bazlı tecrübe, güncel mevzuat bilgisi ve Yargıtay kararları ışığında geliştirdiği stratejik yaklaşımıyla her davayı somut olayın özelliklerine göre ele almaktadır. Süreç boyunca şeffaf iletişim, hukuki öngörülebilirlik ve sonuç odaklı çalışma prensibi ile hareket etmektedir.